بعد از ميوههاى تازه ، مورث تكوّن مواد آكله و امثال اوست و بعد از جماع و بعد از حمام ، باعث رعشه و خدر و ضعف معده و بعد از خواب ، مورث اطفاى حرارت غريزى و شرب او ايستاده و بر روى افتاده ، مورث ضعف معده و عصب است و به دستور ناشتا خوردن او مورث امراض عصب ؛ مگر در هواى بسيار گرم و ايام طاعون و صاحبان احشاى بسيار حارّ كه از عدم مراعات مذكوره متضرر نگردند و مصابرت بر تشنگى صاحبان مزاج حارّ را باعث دق و احتراقات است .
آب بسيار سرد ، مضرّ سينه و عصب و صاحبان سدد و بسيار گرم ، محلّل رياح و موافق ماليخوليا و آب معتدل در گرمى و سردى ، مسكّن خارش بدن و قليل او غاسل معده است ، چون ناشتا بنوشند و آب نيم گرم ، مليّن طبع و مغثى و مفسد طعام و مورث استسقاء و علل سپرز و تصاعد بخارات به دماغ و جهت ورم حلق و تنقيهء معده و تحريك مسهل و اذابهء بلغم و ترقيق آن و تشنگى سوداوى و بلغم شور و اعانت دواى مقىء ، مؤثر است و آب برف و يخ ، موافق معده و جگر و مزاج حارّه و تبهاى حارّه و مضرّ عصب و احشاى ضعيفه است و مصلح آبهاى بد ، خوردن پياز است و جوشانيدن آن با صد يك او سركه و به دستور ، مخلوط نمودن او با گل و خاك پاكيزه و عرق كشيدن و در اين صورت جميع آبهاى شور و تلخ نيز شيرين مىشود و مجرب است و چون شبّ يمانى و به دستور ، زاج را در آب اندازند باعث تصفيه آن است .
[ 4894 ]
ماء البحر :
آب دريا .
گرم و تند و مليّن طبع است و مسهل بلغم و مرّه و جاذب و محلّل و حقنهء او با روغنها جهت پيچش و نطول گرم او جهت درد عصب و حكّه و شقاق و جرب و قوبا و جلوس در آن جهت گزيدن هوامّ و امراض بارده و استسقاء ، مفيد .
مضر معده و مصلحش شرب گوشتاب مرغ و مرق ماهى .
[ 4895 ]
ماء الاجام :
آب نيزار و برنج زار و امثال آن .
مولد بلغم و مضعف قوتها و مورث امراض سپرز و سدد و استسقاء و زلق الامعاء و ذات الريه و تب محرق و ربع و دوالى و اورام رخوه و عسر ولادت و رجا است و اصلاح او به نهجى است كه گذشت .
[ 4896 ]
ماء النز :
آب سبزه زارها و در بدى مانند نيزار است .