در سوم ، گرم و خشك و در بعضى افعال ، شبيه به پياز عنصل و عصارهء او را كه به قدر دو سه درهم با آرد كرسنه خمير كرده باشند و قرص ساخته جهت سپرز و جنون نافع دانستهاند و « صاحب منهاج » گويد نباتى است شبيه به ساق كنگر و سفيد و سطبر و بىبرگ و بى گل و بىمزه و با اندك تندى و خشك او زرد مايل به سرخى مىباشد و آن را پخته ، با ماست و سير [ شير ] تناول نمايند .
[ 4194 ]
قعال :
اسم عربى شكوفهء انگور است .
[ 4195 ]
قعنب :
اسم عربى و شامل خصى الثعلب و قلقاس است .
[ 4196 ]
قفر :
اسم جنس قار و عرق الجبال است و آنچه شبيه به قير در تكوّن باشد .
[ 4197 ]
قفر اليهود :
دو قسم است : يكى در ساحل دريا يافت مىشود كه مسمى به بحيرة اليهود است و موضعى كه در قديم كفرا مىگفتهاند و آن ، جسمى است بنفش مايل به سرخى و در او ، حجريت غالب است و از دريا به ساحل مىآيد و قسمى از زمين كنار دريا كه حفر كنند به هم مىرسد و مؤلف « تذكره » مخصوص بحريهء طبرستان و ساحل آن دانسته است و آنچه از جبال حاصل مىشود از اقسام موميائى و عرق الجبال نامند و از قفر اليهود ، الطف است و از مطلق قفر ، مراد ، اوست و بهترين قفر اليهود ، سياهِ براقِ زود شكن است كه بىخاك و سنگ باشد و در رايحه ، شبيه به نفت و اين قسم ، از اجزاءِ ترياق كبير است ؛ نه ساير اقسام .
در سوم ، گرم و خشك و در افعال ، قائم مقام زفت و قير قطران و نزد بعضى در منافع ، نائب مناب عنبر و اكثر خواص اواز مجربات است و شرب او جهت شكستگى اعضاء و ضربه و سقطه و سرفهء مزمن و عسر النفس و عرق النسا و گزيدن هوامّ و رفع اسهال رطوبى و اقسام كرم معده و رياح غليظهء شكم و قراقر و تقويت هاضمه و اعصاب و قرحهء ريه و اخراج چرك از سينه و ربو و ورم لوزتين و خناق بلغمى و سوداوى و صلابت رحم و ضعف جگر و گرده و تقطير البول و بواسير و با جند و شراب ، جهت رفع احتباس حيضِ مأيوس العلاج و با سركه جهت خون منجمد در معده و تحليل آن و ضماد او جهت تقويت اعضا و با موم و آرد جو و نطرون جهت نقرس و مفاصل و اورام صلبه و با ادويهء مناسبه جهت التيام زخمها و نرم كردن اورام آن و رفع كرم آن و منع ورم جراحات و الصاق موى زياد پلك چشم و صاف كردن بشره و نضج خنازير رفع برص ناخن و قوبا ،