حرف الفاء
[ 3834 ]
فاوانيا :
بيخ نباتى است كمتر از ذرعى و پر شعبه و قسم نر او ، شبيه به نبات زردك و بيخش يك عدد و به قدر شبرى و به سطبرى انگشتى و چون بشكنند ، دو خط صليبى در جوف او مشاهده گردد و لهذا آن را عود الصليب نامند و قسم مادهء او را بيخش هفت هشت عدد و شبيه به بلوط و جوف او بىخط صليبى و نباتش مثل كرفس برّى و گلش بنفش مايل به سياهى و غلاف ثمرش شبيه به غلاف بادام و دانههاى او مانند دانهء انار و بسيار سرخ و وسط دانهها ، سياه مايل به بنفشى و با قبض و تلخى و از مطلق فاوانيا ، مراد ، قسم نر اوست و قوتش تا هفت سال باقى است .
در آخرِ دوّم ، گرم و خشك است و تصريح نمودهاند كه چون آفتاب در ميزان بوده ، او را به غير آلت آهنى قطع كنند ، آثار او بالخاصيه مؤثر است و الّا منحصر است در افعال مزاجى و آنچه با خطوط صليبى باشد در خواص بهتر از زمرد دانستهاند و او محلّل رياح غليظه و مدر حيض و ملطّف و مفتّح مجفِّف و با قوت قابضه و مقوّى جگر و گرده و جهت صرع ، به غايت نافع ؛ حتّى تعليق او و مطبوخ آن در شراب ، حابس اسهال و شرب او با شراب ، مسكّن درد معده و بخور او جهت اكثر امراض دماغى ، مفيد و ضماد او جهت سرع و ضربه و سقطه و رفع آثار بشره و نقرس ، نافع .
مضرّ معده و مصلحش كتيرا و شربتش يك مثقال و بدلش در صرع ، زمرد است و در ساير امراض ، زراوند مدحرج .
تخم او ، مخرج اخلاط لزجه و حابس حيض و نفث الدم و جهت فالج و رعشه و صرع و جنون و وسواس و تا پانزده عدد او با شراب قابض جهت نزف الدم رحم و درد و سوزش معده و سنگ مثانه اطفال و با ماء العسل جهت كابوس و صرع و بخور ثمر او جهت صرع