مثل پاى گاو و شاخش به دستور ، و دستش درازتر از پا و در بلاد حبشه يافت مىشود .
گرم و خشك و مولد خلط غليظ سوداوى است و نفعى از آن در طب ذكر نكردهاند ؛ مگر زهرهء او كه جهت نزول آب مفيد است .
[ 2634 ]
زرزور :
از جملهء طيور است و به فارسى سار و به تركى سقرچين نامند .
گرم و خشك و مبهّى و مقوّى بصر و مضرّ دماغ و مصلحش آبكامه و سركه و سرگين او جهت كلف و نمش و سرخ كردن گونه و رفع غشاوه بصر ، مؤثر است .
[ 2635 ]
زريق :
مرغى است سفيد و آبى و برّى مىباشد و گوشت او بد طعم و پر ليف و عصب و بطى الهضم و مصلحش به روغن پختن و با آب چغندر مطبوخ استعمال نمودن است و گوشت او گرم و خشك و محرِّك باه و سرگين او بسيار جالى و جهت رفع آثار ، نافع و زهرهء او با سميت و جهت بياض چشم و استرخاء قضيب ، كحلا و ضماداً ، نافع است .
[ 2636 ]
زعفران :
معروف است .
در سوم ، گرم و در دوّم ، خشك و مفرّح قوى و مقوّى حواس و منضج و مفتّح و محلّل و مصلح عفونت خلط بلغمى و مدر بول و با قوت قابضه و محرِّك باه و مقوّى جوهر روح حيوانى و جگر و احشاء و آلات تنفس و مورث نشاط و ضحك و منقّى گرده و مثانه و بشره و منوّم و جهت سدهء جگر و سپرز و رسانيدن قوت ادويهء به اعضا و يك مثقال او جهت عسر ولادت ، مجرب و هر روز ده قيراط آشاميدن او جهت اذابهء سپرز و با ميپختج جهت خمار و با ادويه مناسبه جهت درد رحم و مقعد و با عسل جهت ريزانيدن حصاة و ضمادش جهت منع سيلان رطوبات به چشم و تسكين حمره و ورم گوش و درد سر بارد و رفع بىخوابى و حمول او جهت درد رحم و مقعد و اكتحالش جهت جلاى بصر و دمعه و غشاوه و رفع زرقه چشم و سلاق و جرب و قرحه و ذرور او جهت قطع نزف الدم و طلاى او با فرفيون جهت نقرس و مفاصل و نطول او جهت رفع بى خوابى و صداع شديد ، نافع .
مصدع و مبخر و مضعف اشتها و مغشى [ مغثى ] و مداومت او مكدّر حواس و اعصاب و مصلحش انيسون و سكنجبين و قدر شربتش تا دو درهم و سه درهم او كشنده به تفريح مفرط است و بدلش مثل آن قسط و مثل او دانهء ترنج و ربع او سنبل و سدس او سليخه است .
چون ده درهم آن را به آب سرشته ، مثل گردكان مدور ساخته ، تعليق نمايند جهت