حيض و تنقيهء رحم و اخراج جنين و با سكنجبين جهت سپرز و يك مثقال او با شراب العسل ، مسهل قوى بلغم و اخلاط غليظه و جهت صرع و كزاز و ضعف احشاء ، نافع .
ضمادش جهت گزيدن عقرب و هوامّ و رويانيدن گوشت در قرحهء رحم و ساير زخمها و با عسل جهت قروح رطبهء مزمنه و با سركه جهت سپرز ، به غايت موثر و سنون او جهت تنقيهء رطوبات لثه و فرزجهء او جهت احتباس حيض ، مجرب و در اخراج جنين ، به غايت مؤثر .
قدر شربتش از دو درهم تا دو مثقال و گويند مضرّ سپرز و جگر است و مصلحش عسل و بدلش زراوند مدحرج و گويند در تحليل صلابت سپرز و رياح ، مثل او زرنباد و نصف او انزروت و در تجفيف ، عساليج الكرم است .
[ 2631 ]
زراوند مدحرج :
به فارسى زراوند گرد و به اصفهانى نخود الوندى نامند . بيخى است مدور و با پهنى و به قدر فندقى و شاخههاى گياه او زياده به ذرعى و برگش شبيه به برگ زراوند طويل و از آن كوچكتر و خوشبو و با اندك تندى و نرم و گلش سفيد و جوف او سرخ و بدبو و قوت اقسام او تا دو سال باقى است .
در دوّم ، گرم و خشك و تحليل و تلطيف او زياده از طويل ، ملطّف اخلاط و منقّى قصبهء ريه و فاد زهر سموم حيوانى و نباتى و منقّى معده و دماغ و جهت ربو و ضيق النفس و سرفهء مزمنه و فواق و جنون و صرع و وسواس و تنقيهء چرك زخمها و دندان و فسخ و و وهن عضل و ورم سپرز و درد پهلو و لرز تبهاى بارده ، نافع و در ساير افعال ، قوىتر از طويل و ضمادش جاذب پيكان و خار و استخوان ريزه شده در اعضاء و جهت بهق و قروح خبيثه و با عسل جهت رويانيدن گوشت زخمهاى عميقه ، مؤثر .
قدر شربتش تا دو درهم و مضرّ سپرز و مجفِّف اعضاء و مصلحش عسل و روغن و كدو و بنفشه و بدلش قسم طويل به وزن او و نيم وزن ريوند چينى و گويند به وزن او زرنباد و نصف او قسط و ثلث او بسباسه است .
[ 2632 ]
زرنيخ :
لغت فارسى است و به يونانى فرساطيس نامند و به معنى كبريت الارض است و پنج قسم مىباشد : يكى زرد و بهترين او صفايحى براق نرم است و زرنيخ ورقى گويند .
دوّم ، سرخ و بهترين او شبيه به سرنج و صاف و زود شكن است و يكى سفيد و او را زرنيخ النوره و دواء الشعر نامند و زبونترين اقسام و به دستور ، سبز و سياه او نيز غير مستعمل است .