او ، چهار برگ مربع شكل و سبز مايل به سفيدى و بر بالاى برگها ، چيزى مىرويد گل و تخمش در آن و خوشبو و خام و پختهء او ، از مأكولات است .
در اولِ ثانى ، گرم و خشك و با اندك تندى و مقوّى معده و مدرّ بول و مليّن طبع و محلّل و جهت رفع آروغ و رياح شكم و خوشبو كردن دهان ، نافع است .
[ 2268 ]
دوسر :
نباتى است مثل گندم و منبت او گندم زارها و از آن ، دراز تر و درشت تر و دانهء او ريزه و باريك و خوشهء او متفرق و پوست او سياه و بعضى از آن سرخ و در هر خوشه ، دو غلاف يا سه به شكل فتيله و دانهء او در ميان پردههاى غلاف و خوش طعم .
گرم و با اندك خشكى و منضج و محلّل و مسهل اقسام كرم معده و ضماد او جهت اورام صلبه و داء الثعلب و با آرد گندم جهت غرب منفجر ، نافع . مضرّ انثيين و مصلحش كتيرا و قدر شربتش دو درهم است .
[ 2269 ]
دوقو :
به يونانى اسم تخم زردك برّى است ، شبيه به نانخواه و از آن ريزه تر و با اندك تندى و گياه او زياده بر شبرى و برگش مثل برگ رازيانه و از آن ريزه تر و چتر او مثل چتر گشنيز و گلش زرد و تند و زغب دار و خوشبو و بيخش به سطبرى انگشتى و باريكتر از آن و قريب به شبرى و طعم آن مثل زردك و در قزوين ، [ گزر ] نامند ، و در جميع افعال ، قوىتر از بستانى است ؛ سواى تحريك باه و در جزر ، خواص نبات او مذكور شد و مراد از دوقو ، تخم اوست .
در سوم ، گرم و در دوّم ، خشك و مدرّ بول و حيض و عرق و مفتّح و مقوّى معده و باه و هاضمه و محلّل قوى و با قوت ترياقيهء و جهت سرفهء كهنه و فضول سينه و سنگ مثانه و درد مفاصل و حبّ القرع و تحليل نفخ و مغص و تنقيهء رحم و اعانت حمل و گزيدن هوامّ و رفع عسر ولادت و سحج اطفال وجهت استسقاى طبلى ، مجرب دانستهاند و ضماد او ، محلّل ورم بلغمى .
قدر شربتش تا دو درهم و گويند مضرّ باه محرورين است و مصلحش گشنيز و مضرّ مثانه و مصلحش مصطكى و بدلش دو وزن آن تخم زردك و گويند به وزنش تخم كرفس است .
[ 2270 ]
دوقس :
به لغت يونانى شامل دو قسم نبات است : يكى شبيه به كرفس و خوشبو و تند و تخمش شبيه به انجدان و بىبو و ديگرى را برگ ، مثل گشنيز و گلش سفيد و چتر او مثل