اندرونش سفيد و برگ گياه او شبيه به برگ بادام و مايل به زردى و بر زمين فرش مىشود و با زغبّيت و ساقش مجوف و به قدر دو ذرع و از ميان برگ مىرويد و برگهاى ساقش متفرق و باريكتر و دراز تر از برگ تحت او و از پنج عدد تا هفت عدد مىباشد و گلش زرد و جوف دار . مستعمل از او ، بيخ است و قوتش تا ده سال باقى است .
در سوم ، گرم و خشك و محلّل بلغم و سودا و رياح غليظه و مقوّى حواس و معده و جگر و سپرز و دل و مفرّح و با ترياقيت و جهت خفقان و رفع طاعون و گزيدن عقرب و رتيلا و تقويت هاضمه و ماليخولياى مراقى و با شكر جهت درد سينه و صداع بلغمى ، نافع و آويختن قطعهء او در درون خانه ، بالخاصية ، جهت رفع طاعون و تعليق سوراخ كردهء او با ريسمانى بر تحت كمرگاه زن حامله ، باعث تسهيل ولادت و حفظ جنين از آفات و بستن عددى از آن بر سر - كه به طول سوراخ كرده باشند - ، موجب رفع فزع خواب و ديدن خوابهاى خوب است .
مصدع و مصلحش رازيانه و در محرور ، اشربهء بارده و حامضه و قدر شربتش تا دو درهم و بدلش به وزنش زرنباد و دو ثلث او قرنفل است .
[ 2219 ]
دردى :
ته نشين عصارات است و به فارسى لاى نامند و بهترين لايها ، لاى شراب است كه خشك او را طرطير و به فارسى دارتو نامند .
در سوم ، گرم و خشك و در تحليل اورام ، مجرب و جهت رفع حمره و قروح و قلاع و بردن گوشت زياد زخمها و منع نزف الدم و التيام جراحات و ضماد او بر زير شكم جهت رفع سيلان حيض دايم و در ساير مواضع جهت كلف و نمش و ساير آثار و نيكو كردن رنگ رخسار و تسكين دردهاى بارده و مفاصل و ورم پستان و محرق او كه خشك او را بر روى اخگر يا در كوزه گذاشته سوخته باشند به حدى كه سفيد شده باشد ، به غايت جالى و در جميع آثار ، قوىتر و مستعمل ، تازهء محرق اوست و كهنهء محرق ، ضعيف است و مغسول سوختهء او جهت غشاوه و جلاى بصر و ناخنه و بياض و با برگ مورد جهت ورم بلغمى معده ، ضماداً ، مفيد .
بدلش زرنيخ سرخس است و چون او را باقلى و شب تدبير كنند جهت ازالهء سرخى مس ، به غايت مؤثر و چون با بارود [ كه آن شوره است ] سفيد كنند ، در اصلاح نقره و زدودن رنگ مس ، بىعديل است .