[ 2065 ]
خصيه :
از جميع حيوانات ، زبونترين اعضاء و رطوبت در او غالب و مقىّء و بهترين همه ، خصيهء خروس فربه است . مبهى و مولد خون صالح و مصلح ساير او پختن و با نمك و صعتر استعمال نمودن است و خواص خصيهء هر حيوانى در ضمن او مذكور مىگردد .
[ 2066 ]
خضلاف :
به ضاد معجمه ، درخت مقل است و گويند مقل مكى است .
[ 2067 ]
خضف :
خربزهء نارسيده است .
[ 2068 ]
خطر :
وسمه است .
[ 2069 ]
خطمى :
معروف است و سفيد و سرخ و الوان مختلفه مىباشد و آنچه بىگل باشد ، خطمى برى و خطمى نر نامند . « جالينوس » ، سرد و تر دانسته و « شيخ الرئيس » ، گرم به اعتدال و اكثر ، مركب القوى و مايل به سردى و ترى و از انواع خبّازى شمردهاند . محلّل و منضج و رادع و مرخى و گل او ضعيفتر از برگ و ساق و هرگاه برگ و ساق او را خشك كرده ، كوبيده استعمال كنند ، بهتر دانستهاند .
آب طبيخ او جالى امعاء و مقعد و رافع ضرر تندى ادويه مسهله و يك مثقال آن جهت تحليل قولنج و گشودن بول و حيض و قرحهء امعاء و نفث الدم و سرفهء حارّه و اسهال و مغص و مواد سوداوى و خلط خام و ضماد او جهت التيام قروح و تسكين درد ورمها و تحليل آن و خنازير و نضج جراحات و دمل و ورم پستان و مقعد و ورم جراحات و خزاز و شكستگى اعضاء و عرق النسا و مفاصل و نقرس و با روغن زيتون جهت گزيدن هوامّ و سوختگى آتش و با ادويهء مناسبه و روغنها جهت ذات الجنب و ذات الريه و ضماد پختهء او با روغن ، به غايت منضج سريع الاثر در اورام حارّه و نطول او جهت نرم داشتن موى و جلوس طبيخ او جهت ورم مقعد و انضمام فم رحم و زنان عقيم ، مفيد .
تخم كوبيدهء او جهت سنگ گرده و لعاب او با شكر جهت سرفهء حارّ و ضماد او با سركه كه در آفتاب نشينند جهت بهق و با روغن زيتون و سركه جهت سموم حيوانى و يك جزء تخم او با دو جزء دانه خرما كه با سركه طلا كنند جهت ورم ، به غايت مجرب .
پوست بيخ او ، به غايت مليّن و قوى التّحليل و طبيخ آن جهت مغص و زحير و سدهء امعاء و قرحهء آن و با شراب جهت عسر بول و حصاة و دفع فضلات خام مثانه و عرق النسا و ارتعاش و شكاف عضلات و جلوس در طبيخ او و به دستور تضميد او جهت تحجر مفاصل و صلابت اعضاء و مضمضهء طبيخ او با سركه جهت درد دندان ، نافع است و چون