و در بوى ، شبيه به آن . منبت او ، عين الشمس توابع مصر است و در طلوع شعراى يمانى ، ساق درختها را شكافته ، آبهاى او مثل صمغ منجمد مىشود روغن بلسان است .
و مؤلف « تذكره » ساكن مصر مىفرمايد كه بالفعل معدوم است و از چوب بشام و ساير اجزاء ، مىسازند و به دستور به جاى حبّ بلسان ، ثمر بشام را عطاران مىفروشند .
ضماد برگش جهت گزيدن عقرب و طبيخ آن جهت تحلل نفخ و رياح غليظه و قطور مطبوخ او جهت درد گوش و ضماد بيخ درخت مذكور كه سوزانيده باشند با سركه جهت ثآليل و مربّاى پوست تازهء او با عسل جهت تقويت معده و رفع رطوبت آن نافع و چون شاخ و برگ آن را پخته و آب آن را با روغن بجوشانند قائم مقام روغن اوست . خواص حبّ و عود و دهن او ، در مقام خود گفته مىشود .
[ 959 ]
بَلْبُوس :
لغت يونانى است به فارسى زيز و تلخه پياز نامند و به عربى بصل الذئب و آن مثل پياز ، توبر تونيست ؛ بلكه مثل يك دانهء سير و پوست او سياه و متشنج و برگش مثل برگ كراث [ پياز و عريض تر از آن و در طعم و بوى شبيه به پياز ، و به تركى داغ سوغانى در لرستان نرم طرم نامند ] و بيخش از باران بزرگ مىشود و اندك تلخ و مايل به شيرينى و از مأكولات است .
« ابن تلميذ » گويد كه مثل پياز است و كوچك مطاول و رنگش ارغوانى و زنان از آن گلگونه مىسازند و چون تخم مرغ را با او بجوشانند ، مثل روناس رنگ مىكند و به پياز نرگس شبيه و برگش مثل كراث و گلش شبيه به بنفشه و طعمش با حلاوت است .
در اولِ سوم ، گرم و خشك و گويند در آخرِ اول ، خشك است و مهيّج باه و جالى و جاذب خون به ظاهر جلد و مسمِّن و ضماد برگ او بر كمر و حوالى قضيب جهت تقويت باه و به دستور جهت التواء عصب و كوفتگى استخوان و با عسل جهت تقويت بدن كه سست شده باشد و گزيدن سگ ديوانه و با فلفل جهت درد معده و با زردهء تخم مرغ جهت كمنهء تحت چشم و با ادويهء مناسبه جهت ثآليل مسمارية و با سكنجبين جهت بثور البنية و با آرد جو جهت شكاف عضل و ناخن و با خانق النمر جهت كلف و بهق و آثار قروح و با سركه جهت غرب و طلاى پختهء او در زير خاكستر با بورهء ارمنى جهت نخالهء سر و زخمهاى تازه و حمول او جهت اخراج جنين و مشيمه ، نافع .
مولد خلط غليظ و مضرّ عصب و مورث مغص و مصلحش كاسنى و شير تازه با عسل و