ذرور او جهت التيام قروح كهنه و جراحت تازه و قطع نزف الدم و غسول به آب او جهت نيكويى رنگ رخسار و تقويت مفاصل ، نافع است .
[ 918 ]
بقم :
به ضم با و تشديد قاف و فتح آن ؛ به لغت يمن ، اسم جوز ماثل است .
[ 919 ]
بَقْس :
به فارسى درخت شمشماد نامند . برگش مثل برگ انار و از آن كوچكتر و سبز تر و ساق او سفيد و شاخههاى او پريشان و خزان نمىكند . گلش سفيد و در غايت عطريت و تخمش سياه و مانند فلفل است .
در دومِ گرم و خشك و برگش سمّ حيوان ؛ خصوصاً شتر . ضماد نشارهء او با حنا جهت تقويت موى و درد سر و تفرق شئون كه درز استخوان سر است ، و با سفيدى تخم مرغ و آرد گندم جهت استحكام مفاصل و وثى و دهن [ وهن ] و نطول طبيخ برگ او جهت خروج مقعد ، مجرب .
تخمش قابض و مجفِّف رطوبات معده و امعاء و قاطع سيلان لعاب دهان و ضماد طبيخ او با شراب كه به حد قوام رسد جهت باد سرخ و نملهء ساعيه و سعفه و با عسل و حنا جهت رفع آثار جلد ، نافع و قدر شربت از تخم تازه او كه دانه را بيرون كند تا يك اوقيه و خشك او سه مثقال است و شكوفهء او مقوّى دل و دماغ و عرق او قوىتر از شكوفهء نارنج است .
[ 920 ]
بقثوفرثن :
به يونانى نباتى است برگش شبيه به تر تيزك و از آن سطبرتر و تند طعم و ساقش مربّع و گلش شبيه به گل بادروج و تخمش مانند تخم گندنا و بيخش مدور و سياه مايل به زردى و كوچكتر از سيب و بوى او شبيه به بوى شراب و منبتش سنگلاخهاست .
گرم و خشك و محلّل و ملطّف و مقطع و ضماد برگش جهت جراحات عظيم و ثآليل منكوس و جذب خار و پيكار از بدن و تخمش محلّل قوى و بيخش با ماء العسل مسهل بلغم و مرة السودا .
قدر شربتش تا دو مثقال است .
[ 921 ]
بقلهء يمانيه :
نباتى است شبيه به كاسنى و از آن ريزه تر و در كنار آبها مىرويد . مايل به سرخى و بىطعم است و در تنكابن و طبرستان ، اشكانى گويند و « ابن تلميذ » گويد تخمش شبيه است به تخم بستان افروز و قسم ماده سرخ مرز است .
در دوّم ، سرد و تر و مليّن طبع و مرطب بدن و قليل الغذاء و مطفى حرارت غريبه و