[ 521 ]
اناغالس :
به يونانى اسم گياهى است . برگش شبيه به مرزنجوش ، و مايل به استدارت و شاخههاى او منبسط بر روى زمين و مربع و ثمرش مثل غلافى و دانههاى او به قدر خشخاش و بسيار تند و تلخ و گل قسم مادهاش لاجوردى و قسم نر ، به غايت سرخ مىباشد .
در آخرِ دوّم ، گرم و خشك و جالى و جاذب و مجفِّف بىلذع و مفتّح سدّه و آشاميدن آب او و تخم او جهت گزيدن افعى و ضمادش جهت بيرون آوردن خار و پيكان از اعضاء و منع زياده شدن قروح خبيثه و جلاء آثار و غرغرهء آب برگ قسم مادهء او جهت تنقيه دماغ از بلغم و سعوط او در طرف مقابل ، جهت درد دندان و اكتحال او با عسل جهت قروح چشم و جلاء باصره و جرب و كمنه و سبل ، نافع .
مورث سحج و مصلحش صمغ عربى و قدر شربتش از نيم مثقال تا يك مثقال و بدلش عرطينثا .
[ 522 ]
انس النفس :
نباتى است ربيعى ، شبيه به جرجير و برگش بىتشريف و گلش مثل تر [ تره ] تيزك ، زرد نمىباشد و برگهاى سفيد ، احاطه بر گل او دارد و با حركت آفتاب ، ميل مىكند و مثل شاهدانه ، با عدم حركت هوا حركت مىنمايد و ساقش مربّع و مايل به سياهى و در مصر و اطراف شام بسيار است و در مجارى آبها مىرويد و چون حيوان شيردار از او بخورد شيرش زياده مىشود و خوردن آن شير ، باعث نشاط و سرور مىگردد .
در دوّم ، گرم و در يبوست ، معتدل و در فعل ، نائب مناب شراب صرف و مدرّ فضلات - كه عبارت از بول و شير و حيض و عرق باشد - و مقوّىّ حواس و طبيخ او در ازالهء هموم و تفريح ، مثل شراب است ؛ بدون مستى و خمار . اندكى از گلش به دستور ، همين اثر مىبخشد و خلل به عقل نمىرساند . مقوّىّ حافظه و قطور عصارهء او جهت قلع بياض چشم ، مفيد . و چهار درهم از تخم آن با ميپختج با شير گوسفند ، مهيّج باه شخص صد ساله است و مجرب دانستهاند . مفتّح سدّه و رنگ رخسار را سرخ كند و بدن را فربه سازد و يرقان را زايل گرداند .
مضر گرده و مصلحش عسل و اكثارش مورث درد مفاصل و قدر شربتش تا پنج درهم و از عصاره و طبيخش تا هجده درهم و بدلش آب انگور مطبوخ با دارچينى و زعفران .
چون كوبيده آب او را با شكر شربت بسازند جهت ماليخوليا و مواد سوداوى به غايت نافع است .