بزرگتر و ثقيل رايحه و با اندك تلخى و فى الحقيقة صنفى از بابونج است . و فرق ، آن است كه بابونج ، تخم مىدارد و او ندارد .
مستعمل ، گل اوست .
در سوم ، گرم و در دوّم ، خشك و مسخّن قوى و محلّل و مفتّح سدّه جگر و افواه عروق و ملطّف و مدر عرق و بول و حيض و مسقط جنين و با قوت ترياقيه و مفتّت حصات و محلّل خون منجمد در مثانه و ورم مقعد ، و جهت درد مثانه و صلابت سپرز و استسقاء و قراقر معده . و با سكنجبين و بانمك ، مسهل سودا و بلغم . و لعوق او جهت ربو و سرفه و نفث الدم و جلوس در طبيخ او جهت صلابت رحم و طلاى آب تازهء او را بر انثيين و قضيب و كنج ران ، مقوّىّ باه و جماع . و ضماد او جهت التواء عصب و با موم روغن جهت ورم صلب . و شرب نيم مثقال او با سكنجبين ، جهت بر انگيختن اشتها ، نافع . فرزجهء او ، مدر حيض و منقّى رحم و اكثار او ، مصدع و مصلحش سكنجبين و مكرب معده و مصلحش انيسون و بنفشه و قدر شربتش تا دو مثقال و بدلش بابونج است .
قسم صغير او ، در دوّم ، گرم و در اوّل ، خشك و در افعال ، ضعيفتر از اوّل و با شراب ، جهت نيكويى رنگ رخسار و تحليل ورم صلب . و اكتحال خشك او جهت تقويت طبقات چشم و ظلمت بصر و جلاى آثار و قروح و دفع نزول آب ، نافع است .
روغن اقحوان كه گل او را در چهار مثل آن روغن زيتون يا روغن كنجد كرده چهل روز در آفتاب گذاشته باشند ، جهت نضج جراحات اعضاء عصبانى و التواء عصب و ورم اسافل بدن و مقعد و صلابت رحم و درد گوش و تفتيح مسامات و ادرار نمودن عرق ، مؤثر . و آشاميدن پنج درهم او مدرّ عرق وجهت رفع قولنج ، مفيد است .
[ 420 ]
اقِاقيا :
به لغت يونانى اسم عصارهء قرظ است . و او را از ثمر نوعى از مغيلان كه قرظ نامند ، قبل از رسيدن آن ، افشرده مىگيرند و قبل از جفاف ، ياقوتى رنگ است ، و بعد از آن ، سياه مىشود .
در دوّم ، سرد و در سوم ، خشك و مغسول او ، در دوّم ، خشك و قابض و قاطع نزف الدم و نفث الدم و مجفِّف و رادع و غير مغسول او با لذع و حابس نزلات و اسهال ، اكلًا و ضماداً . مقوّى بدن و اعصاب مسترخيه از اعيا و به سبب [ امراض ] و ضمادش جهت ورم حارّ و باد سرخ و ورم رحم ، و مقعد و داخس و برآمدگى حدقه و سوختگى آتش . و با گل