تا دستها بعد از ان پشت و سينه را چنان كه سرخ گردد و به همين ترتيب ديگر عود كند تا غايتى كه نزديك باشد كه بيمار از تاب آن بيهوش گردد و چنان سازند كه اگر روزگار نوبت را ممكن باشد يك نيمه اندر بانش بود و يك نيمه اندر خواب و بوقت تشنگى آب بىسكنجبين بزورى و امثال آن نبايد خورد و اندر ضعفها نان اندر شراب ريحانى مفيد آيد و رعايت مسكن و حركت همانست كه در مطلق مواظبه معلوم شده و آن را كه قى كردن آسانى بود اميدوار باشد كه اگر قى را بدستور مداومت نمايد خلاصى يابد و آنجا كه اندر احشا آماس باشد اميد خلاص نبايد داشت و شيخ اندر قانون آورده كه ممكن بود كه اين تپ از صفراى غالب غليظ افتد و آن هنگام از سوزش احشا و قى و صفرا و تلخى دهن خالى نباشد و اكثر علامات صفرا ظاهر باشد و ليكن اين نادر افتد و اگر افتد علاج آن بعلاج غب غير خالصه نزديك بود و السّلام
و امّا حمى نهارى
آن بود كه نوائب آن مقرر به روز مىگيرد و شب مىگذارد
و امّا حمى ليلى
آن بود كه نوائب آن مقرر بشب مىگيرد و بروز مىگذارد و هر دو عسير باشند و دراز كشند و نهارى از جهت طول و وقوع در حر روز بيم باشد كه بدق منتقل شود و نيز آن را به دو و عسيرتر يافتهاند و اكثر علامات و علاج اين هر دو همانست كه در مواظبه و مطلق گفته شد
و امّا ظاهر الحر
آن بود كه اندرون سخت سرد باشد و بيرون سخت گرم و سبب اين بلغمى زجاجى بود كه اندر قعر تن مانده و بخارى از ان عفونت مىپذيرد و به ظاهر مىرسد و گرم مىسازد و باقى از جهت حرارت عفونى به حركت آمده و ليكن عفونت نهپذيرفته و گرم نشده و حس اعضاى باطن سردى آن را در مىيابند و از ان متضرر مىباشند و مدت نوبت آن از چهار ساعت بود تا بيست و چهار ساعت و بسيار باشد كه بنوبت ربع و يا بنوبت غب آيد از جهت غلظت و قلت ماده و اين تپ و دركشد و پيران ازين مرض كم خلاص يابند و علاج اين مرض بعلاج غشى خلطى و مواظبة نزديكست و ليكن دلك و گرم كردن ظاهر اينجا جائز باشد و در وقت نوبت بيكبار اندر آب سرد غوطه خوردن اگر مانعى نباشد و از فضل و سحنه و عمر نيكو بود و دم گرفتن به مقدار امكان و تخويف مفيد آيد و فلفل كوفته در عسل و سير غالب در طعام بىقاتق و جندبيدستر در عسل آب نافع بود و السلام
اما ظاهر البرد
آن بود كه بيرون تن سرد باشد و اندرون گرم چنانچه مىسوزد و سبب اين اكثر بلغمى بود كه اندر قعر تن عفونت پذيرد و گرم شود و از جهت غلظت از ان بخارى گرم تحليل نيابد كه به ظاهر رسد و گرم كند و مع ذلك حرارت غريزى بدفع آن به باطن ميل كرده باشد و بتخصيص كه در ظاهر نيز بلاغم خام باشد و ظاهر را سرد مىدارد و عفونت نمىپذيرد