و ترتيب لايق و آزمودن تدابير اين مرض آنست كه چون صفرائى غالب باشد البته شكم كم فرود آيد و لهيب حرارت و صداع رنجه دارد بيشتر شبيه بنواب و عنبين آيد پس غذاها و شربتها كه گفته شد در خالصه به همان ترتيب بايد داد و شكم را در اوقات آسايش بشيافها و حقنهاى معتدل نرم داشتن و تركيبى كه بيشتر صفرا و كمتر بلغم را فرود آورد و از شربتها و حبهاى ملين بعد از نضج نيكو گاهى به كار داشتن و در غذاهاى چاشنى كرده چيزى كه منضج باشد و جالى داخل ساختن مثل خبازى و اسفناج و زيره و گشنيز و نعناع و مغز بادام و نخود و پياز و اشباه اينها و در كشكاب نخود و باندك باديان كردن و در حليم جو نخود و شبت كردن و قبل از نوبت به چند ساعت قى بشكنجبين در شربت حل كرده گردن و گوشت خروس جوجه در غذا بايد داخل ساختن و بدين حيل چندان مدارا نمودن كه از هفده روز گذرد و مادهء خنك گردد و طبيعت با آن خوى كند و نوبتهاى آن بر وقتى مقرر قرار يابد يعنى اوقات هر نوبت پيشتر و پستر نرود دو بنوبت غب و باربع همىآيد و يا هر روز در وقت معين و اين هنگام غذاها و شربتهاى نضج و جالى نيكو نيز بايد داد و هرچه خلط را خام مىكند و بلغم مىفزايد و در داشتن و بعد نضج تام و بقاى قوت ملين مناسب قوى دادن و بعده تنقيه و قرار مزاج نوبتها را بحب الشفا و حافظ الصحة و نعناع شرف و سكنجبين بزورى و اصولى و امثال اينها و بمشغول داشتن طبع گذرانيدن و اگر بلغم و صفرا برابر باشند حرارت نرمتر بود و آن اعراض معلومه كمتر و اكثر شبيه بنوائب ربع آيد و اينجا در اوائل حال بغذاهاى معتدل بىقاتق مثل آش جو و نخود و پياز و شورباى برنج و ماش برنج و رشته عدس جمله بجوجهء مرغ و اسفناخ و زيره و گشنيز حفظ قوت بايد كرد و تعديل خلط به خوردن گلقند در سكنجبين حل كرده و اشباه آن در صباحهاى روز آسايش نمودن و در روزهاى نوبت اگر توانند غذا كمتر خوردن و قى بدستور كردن قبل از نوبت يا بعد از طعام به چهار پنج ساعت اگر ميسر باشد و هنوز نوبت نيامده باشد و الا بشيافهاى مائل بگرمى شكم فرود آوردن و چون از چهارده درگذرد غذاهاى جالى و پزاننده دادن بوقت اشتهاى مثل نخود آب بجوجهء مرغ و اندك دارچينى و اسفناخ و خبازى و امثال آن و شربت نعناع شرف اشباه آن هر صباح و با اندكى نان دادن و بعد نضج تنقيه بحب چيپال در آنچه لائق مزاج باشد كردن و يا بامثال آن و بعد از قرار گرفتن نوائب بحب الشفا و غيره نوائب را گذرانيدن و انجا كه بفصد احتياج افتد بعد هفتم در ايام لائقه فصد كردن و ليكن درينباب احتياط بسيار بايد نمود كه در تپهاى نائبه فصد را مضرت بيشتر از منفعتست به جهت آنكه موادى كه در خارج
خلاصة التجارب ( طبع قديم ) — صفحة 104
مساهمون: بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
ص١٠٤