است . براى تأييد مطلب گوئيم : ديابت برنزه كه آن را سيروز پيگمانتر نيز گويند داراى علائم مختلفى است كه دوتاى آنها از مشخصات برجستهء اين مرض مىباشد :
يكى ملانودرمى و ديگرى عظم و تصلب كبد ، كه بيشتر اوقات همراه با بزرگى و تصلب طحال است . و در كتابهاى پزشكى كلاسيك مىنويسند رنگ پوست بيماران در اين مرض تيره مايل بسياهى بوده و شبيه به پوست كسانى است كه روغن خاكسترى به بدن آنها ماليده يا در معدن سرب كار كردهاند .
پزشكان قديم اين بيمارى را بنام يرقان اسود مىناميده و در مؤلفات خود علائم آن را به خوبى شرح داده ، و مخصوصا به تيرگى مايل بسياهى رنگ پوست بدن و غطم كبد و طحال و تصلب آنها اشاره كردهاند ، و براى درمان مرض نخستين دستورى كه دادهاند فصد است .
ناگفته نماند كه آنها در اثر قرنها مطالعه و تحقيق و بررسىهاى دقيق بالينى ، موارد استعمال فصد را در اين بيمارى و ساير بيماريها مىدانسته و شرايط زمانى و مكانى و سن بيمار و جنس زن و مرد و اينكه در كدام دوره و وضعيت از بيمارى بايد بفصد پرداخت ، و چه مقدار بايد خون گرفت همه را در نظر مىگرفتند ؛ ولى امروزه در اثر متروك ماندن فصد ، نه اطبا به قوانين و موارد استعمال صحيح آن آشنا هستند ، و نه افكار عمومى از اين عمل استقبال مىكند ، درحالىكه شرط اساسى بهبود تعداد زيادى از بيماريها و حتى پيشگيرى از آنها فصد است . براى تأييد و اثبات مطلب همين سيروزپيگمانتر ( ديابت برنزه ) را مثال مىزنيم . در بادى امر چنين به نظر مىرسد كه چون تعداد بيماران مبتلا به سيروزپيگمانتر در اجتماعات بشرى چندان زياد نيست بنابراين موارد استعمال فصد نيز بايد محدود باشد ، درحالىكه چنين نيست ، و اشكال بالينى اين مرض فوقالعاده زياد بوده ، و تعدادى از آنها اصلا شباهتى به سيروزپيگمانتر كلاسيك ندارند ؛ مثلا در بعضىها علائم ديابت ديده نمىشود ، و در بعضى ديگر كبد بجاى اينكه بزرگ و سفت باشد كوچك و متصلب بوده و شكل سيروزلائنگ را به خود مىگيرد ، و بالاخره برخى از آنها رنگ
اصول و مبانى نظرى طب سنتى ( گزيده اى از كتاب نخستين ذخيره خوارزمشاهى ) ( فارسى ) — صفحة مقدمه 20
مساهمون: سيد جواد مصطفوى
صمقدمه ٢٠