پزشكى محسوب شده و زيانهاى حاصله از آن بيشمار است . براى اينكه تا اندازهاى اين مطلب بر خوانندگان ثابت شود ، بيكى از اكتشافات تازهء پزشكى كه مربوط به عمل فصد است اشاره مىكنيم . اين اكتشاف در ضمن سخنرانى جامعى توسط آقاى دكتر سرلتى رئيس درمانگاه بخش يك داخلى بيمارستان پهلوى ( تهران ) راجع به هپاتوزها ايراد شد و متن سخنرانى در نامهء دانشكدهء پزشكى شمارهء 5 مورخ بهمنماه 1338 درج گرديد كه ما ذيلا بنقل قسمتى از آن مىپردازيم :
« اختلال متابوليسم مواد آهنى ايجاد مرضى مىكند بنام هموكروماتوز » «
( Hemochromatose )
كه آن را متخصصين آلمانى سيدروفيلى » «
( Siderophilie )
ناميدهاند . تابلوى پيشرفتهء بيمارى بنام ديابت برنزه » «
( Diabete bronze )
مىباشد . . . .
و پس از شرح كيفيت بروز مرض و اشاره باينكه در جريان اين بيمارى مقدار آهنى كه در كبد انباشته مىشود در حدود 20 تا 40 گرم است چنين مىگويد :
« در حالت سلامتى روزانه يك ميلى گرم آهن جذب و نيم ميلى گرم دفع « مىشود ؛ با محاسبهء سادهاى معلوم مىشود براى آنكه مقدارى در حدود 20 گرم « آهن در بدن انباشته شود متجاوز از 40 سال وقت لازم است . روى همين اصل است « كه معمولا هموكروماتوز از چهل سال به بالا بيشتر ديده مىشود . با اين بيان كه « هموكروماتوز يا سيدروفيلى در شرايطى ايجاد مىشود كه مقدار زيادترى آهن جذب « و مقدار كمترى دفع مىشود ، مىتوان فهميد كه چرا در نزد خانمها كه قاعدگى « مرتب دارند و بدين وسيله مقدار زيادترى آهن دفع مىكنند تا مردها ، اين بيمارى « نادرتر و نسبت مبتلايان مرد بزن به نسبت 1 / 2 و در حقيقت نزد زنها فقط در سنين يائسگى « است كه اين بيمارى ديده مىشود ، يعنى هنگامى كه فصد طبيعى از بين رفته « است . به همين جهت معالجهء اين بيمارى در نزد مردها فصد مصنوعى است . »
اين مطلب كه از اكتشافات بسيار تازهء پزشكى است ، و حتى هنوز هم در كتابهاى طبى وارد نشده ، بر پزشكان قديم ايران و يونان و روم و هند معلوم بوده