رودها ساختن و زدن همه آنست كه مردم را عادت گردد و هريكى را اندر مزاج و اندر قوتهاى اندامها اثريست ، طبيب را هيچ از آن غافل نبايد بودن اندر تدبير تنها كه تندرستى بدان نگاه مىدارد يا علاج مىكند .
باب 7 - اندر شناختن مزاج معتدل و نامعتدل بر وجهى كلى
- مزاج معتدل و نامعتدل از پنج روى معلوم گردد :
يكى آنكه دست بر اندامها نهند اگر سخت گرم باشد بىسببى معلوم شود كه مزاج گرم است و اگر سرد باشد مزاج او سرد است و اگر معتدل باشد مزاج معتدل است .
دوم آنكه بنگرند اگر گوشت اندام سخت است مزاج خشك است و اگر نرم است مزاج تر است و اگر معتدل است مزاج معتدل است .
سوم آنكه بنگرند اگر بر اندامها گوشت و پيه برابر است مزاج سرد و تر است و سردى و ترى برابر يكديگر است و اگر پيه بيشتر است سردى برترى غلبه دارد و اگر گوشت بر پيه غلبه دارد ترى بر سردى غلبه دارد ؛ از اينجا معلوم گردد كه بسيارى گوشت نشان ترى مزاج است و پيه اندك نشان گرمى مزاج است و هرگاه كه گوشت و پيه هر دو اندك باشد نشان گرمى و خشكى مزاج است و مادهء پيه و فربهى چربى خون است و اندر مزاج سرد فسرده شود و بدين سبب است كه بر اندامهاى گرم هيچ پيه نبود چون دل و جگر و آنچه باشد بر اندامهاى سرد باشد چون غشاء و باشد كه بر گوشتى كه مزاج آن ميل بسردى دارد فسرده شود چنان كه بر گوشت زبان و بر گوشت ديگر جانوران ماده .
چهارم اندر موى نگاه كنند و موى از سه روى نشانى دهد بر مزاجها : يكى از بسيارى و كثيفى دوم از رنگ سيم از جعدى و راستى ؛ اگر بسيار است و كثيف مزاج گرم است و اگر اندك است و باريك مزاج سرد است و اگر در هر دو معتدل است مزاج معتدل است و اگر مجعد است و بهم شكسته مزاج خشك است و اگر راست است و برهم ناشكسته مزاج تر است و اگر در هر نوع معتدل است مزاج