معتدل است و اگر سياهست مزاج گرم است و اگر سرخ است يا اشقر مزاج معتدل است و اگر رنگ سرخى ميل به سپيدى و زردى دارد مزاج سرد است .
پنجم آنكه برنگ پوست نگاه كنند اگر سرخ است مزاج گرم است و اگر سپيد است مزاج سرد است و اگر رنگى است تيره و گرفته سردى نيك غالب است و اگر سياهست مزاج گرم و خشك است و هرگاه كه مزاج اندامها همه با يكديگر برابر باشند و سينهء پهن و رگهاى فراخ و نبض عظيم و دلاورى و عضلههاى پيدا و گوشت سخت و رنگى كه ميل بسياهى دارد يا بسرخى و بسيارى موى و لاغرى اين همه نشان گرمى و خشكى مزاج است و آنچه بر خلاف اين باشد نشان سردى و ترى است و آنچه بين اين و آن باشد معتدل است و اللّه اعلم .
باب 8 - اندر شناختن مزاج هر اندامى از اندامها
و اين شش فصل است :
فصل 1 - اندر شناختن مزاجهاى دماغ
دماغ معتدل - اگر سر بزرگ باشد و شكل آن طبيعى چنان كه اندر تشريح ياد كرده آيد و با بزرگى سر گردن سطبر باشد و سينه پهن و استخوانهاى مهرهء پشت قوى باشد حال دماغ نيك باشد و مردم زيرك باشد و چيزها را زود دريابد و كارها و انديشهها همه صواب و درست ؛ و اگر سر كوچك باشد نهاد دماغ اندر وى بدان شكل نباشد كه بايد و نيز اندكى باشد و حالهاى او بد باشد و اگر با بزرگى سر گردن و سينه و مهرهء پشت بدين صفت نباشد كه گفته آمده است حال او بد باشد .
دماغ گرم - رنگ روى و رنگ چشم بسرخى گرايد و رگهاى چشم برخاسته و پيدا باشد و موى سر پس از آنكه از مادر بزايد زود برآيد و رنگ موى نيك سرخ باشد يا سياه و اگر سخت گرم نباشد رنگ موى نخست اشقر باشد و هر سال كه برآيد بسرخى گرايد تا بسياهى باز آيد و در پيرى اصلع شود خاصه كه اگر حرارت غلبه دارد و خداوند دماغ گرم را از هواى گرم و از آفتاب و از طعام و شراب گرم دردسر خيزد و خواب او سبك باشد .