عصفر
Carthamus tictorius Linn Safflower : ( Asfar )
گياهى تابستانى از گياهان گل لولهاى با بوى اندك ، زردرنگ ، كممزه است . براى زرد رنگ و خوشبو كردن خوراك و شيرينىها و همچنين درمان به كار مىرود . ولى پيشينيان از آن رنگى زيبايى براى رنگآميزى ابريشم مىساختند .
( ذ : تخم آن قرطم يا تخم كاجيره ، كاجوره است . گوشت را نرم و زرد مىكند . به پارسى « خسق » ، به اصفهانى « گل كاويشه » و « رنگ زعفران » به تازى « احريض » و « خوبع » ، به هندى « كسنبه » گويند . به دو گونه خودرو و پرورشى است كه طبيعت پرورشى آن در مرتبت نخست گرم و در دوم خشك ، طبيعت خودروى آن گرم و خشك در سوم است . گل و بويژه دانههاى آن پديدآورندهى شكمروشاند . روغن دانهى آن براى روماتيسم و فلج به كار مىرود ( فرهنگ معين ) و ( دهخدا ) )
عفص
Quercus infectria oliv Gall nut : ( Afs )
( ذ : مازو ، از آن رنگ سياهى بدست آورند ، ميوه درخت بلوط ، بهترين آن سبز و خام است به « يونانى قفس ، بقاقاليس » گويند . برجستگى كروى شكلى به قطر 12 تا 20 سانتىمتر دارد و آن در اثر گزش حشرهاى به نام سى نپيس گالاتنكتور پديد مىآيد . يا آنكه به روى جوانههاى درخت بلوط مازو وجود دارد شيرابهى گياه به سوى سوراخ پديد آمده براى تخمگذارى حشره سرازير مىشود و در آنجا گرد مىآيد و برجسته مىگردد .
در كارخانههاى پارچهبافى و پوست بعنوان رنگدانهى سياهكننده آن نيز به كار مىرود . در پزشكى بندآورندهى نيرومندى است . ( از دهخدا ) )
علك الانباط
( Ilk al - anbat )
: علك البطم :
pistacsia terebinthus Nebatian gum : ( Ilk al batm )
صمغى جويدنى ( آبناشدنى ) كه از ساقه درخت پسته مىتراود و گرد مىآيد و چون خشك مىشود اندكى تلخى در آن ديده مىشود و گفته شده كه از اين درخت هنگام بيمارى چنين شيرابهاى مىتراود . چنان كه در درخت زردآلو و جز آن ديده مىشود .
( ذ : به پارسى « سقز » ، به اصفهانى « قندرون » و آن شيرابهى درخت بطم است . طبيعت آن در مرتبت دوم گرم و خشك و آبكننده ، نرمكننده ، پيشآبآور ، نيروبخش گوارش ،