( ذ : گياهى است برگ و دانهى آن براى خارش و جرب و تبهاى كهنه سودمند است . مزهاى تلخ دارد . نامهاى ديگر آن ، اصطفان ، سقسما ، جنجيديون ، ملك البقول ، قافنوس ، كبعديون ، شاتراج ، قياسوسى ، دخانى مىباشد . ( نزهة القلوب ) )
شاهسفرم
Ocinum basilicum Linn Sweet basill : ( Sh h safram )
( ذ : شاه اسپرم ، شاه سپرغم ، شاهپرم ، شاه سپرهم نامهاى ديگر آن است . به تازى « ضميران ، ريحان و حمام » خوانده مىشود . شايد « حماحم » شكوفهى آن باشد و برخى حماحم را شاهسپرم سرخ گويند ( از اختيارات بديعى ) آن از گياهان خوشبوست با ساقهى باريك دو برابر شاخه نعناع و برگ آن نيز دو برابر برگ نعناع تا يك ذرع بلند مىشود . عطر آن را در نوشابهها به كار مىبرند . ( ذخيره خوارزمشاهى ) )
شب
Alumen Alum : ( Shab )
بلورهاى شش يا هشت وجهى نيمه شفاف اگر در هوا بويژه نمناك آن رها شود تيره شده و به رنگ سپيد كدر درمىآيد ، هنگامى كه در دهان گذاشته مىشود داراى مزهى شيرين است سپس مزهى ترش سبكى از آن چشيده مىشود و كمى نمىگذرد كه مزهى گسى به خود مىگيرد . بلورها در آب حل مىشوند و سبب تهنشينشدهى نمكهاى آب مىگردد . ذرات شناور آب همگى تهنشين مىشوند ازاينرو آب صاف و زلال مىشود . در طبيعت آن را مىتوان يافت
همچنين آن را مىشود ، در لابراتوار از اسيد سولفوريك و دو باز يكى آلومين سولفات آلومينيوم و ديگرى پتاس ( سولفات پتاسيوم ) بسازند .
( ذ : گونهاى زاگ كه بدان زاگ بلور گويند كه از كوه فروچكيده و مانند يخ بلور مىشود بهترين آن يمنى است گونههاى آن ، شب ازرق ( گوگرد مس ، كات كبود ) ، شب الاساكفه ( قلى مصاعد - كفشگر ) ، شب الصباغين ( قلى ) ، شب العصفر ( قلى مصاعد ) ، شب القلى ( قلى مصاعد ) شب زفر ( گونهاى زاگ ، نمور ، ترد ، با بوى زمز ) ، شب مدحرج ( زاگ گرد ) ، شب مشتق ، شب كه منجانى ( كاربرد رنگرزان ) است . ( دهخدا ) )
شبث
peucedanum graveolens Benth Dill : ( Shibth )
( ذ : شبت ، شويد ، شيويت ، سبت نيز ناميده مىشود گياهى است كه در ماست كنند