سم كشنده ، از ميان برندهى آماس گرم ، بندآورندهتر از شادنج ( شاهدانه ) و بندآورنده خونريزى ( تحفه حكيم ) . كانى آن را به يونانى : مينيون و ساخته شده دست آدمى را قينابارى گويند . ( دهخدا ) )
زوفا
Hyssopus officinalis Linn Hyssop : ( Zufa )
دو گونهاند كه يك نام دارند زوفاى خشك و ديگرى زوفاى تازه . زوفاى خشك گياهى بوتهاى كوهستانى با ساقهاى نيين كمتر از يك ذراع ، پرشاخه ، نى آن گرهدار و در سر هر گره گلى زرد يا گلى رنگ و چهبسا آبى يا سپيد و برگهاى آن به مانند صعتر است گلها و برگها داراى بويى تند با مزهاى گرم و گزنده و تنها براى درمان سودمند است . زوفاى تازه ، مردم آن را به لامى مىشناسند و آن پشكل و چركىهايى است كه به دنبه و موى زير شكم و كنج ران بز و گوسفند مىچسبد . درست آن شبنمى است كه روى گياهان ، درختچهها ، درختان و سنگها در آغاز زمستان مىنشيند هرگاه اين جانوران از ميان و زير آنها بگذرند به شكم و ميان رانها و پشت ايشان مىچسبد بهترين گونهى آن نرم تازهى آن است . اين زوفا را در آب حل مىكنند ، صاف مىنمايند و در درمان به كار مىبرند .
( ذ : چون گربه آن را دوست دارد حشيشة الهر گويند ، زوفاء زوفى ، زوفه نيز نام دارد ( دهخدا ) )
زيبق
Mercury Quick silver : ( Zibaq )
( ذ : تازىشدهى جيوه ، سيمآب ، و زيوه است . فلزى همچون نقرهى گداخته كه از گدازهى سنگهاى سرخ شنگرفى پديد آيد . در جاهاى سردسير همچون اروپا بيشتر ديده مىشود چون غير مفتول است با نقره خالص حل كرده برمس مىمالند چون با فلز ديگرى تركيب شود ، آن را ملغمه ( آمالگام ) گويند در طبيعت بيشتر بهگونه سولفور يافت مىشود آن را « سينابر » نيز نامند . نشان آن در شيمى
Hg
و چگالى آن 59 / 13 است تنها فلزى است كه در دماى طبيعى به صورت مايع مىباشد . در
375 ? C
به جوش مىآيد . ( دهخدا ) )
ساذج
Cinnamomum tamala Nees Cassia cinnamon : ( S dhaj )
ابن سينا آن را « مالا بطرون » نامگذارى كرده است عربان « عرفج » يا ساذج هندى براى اينكه بهترين آن از سرزمين هند مىآمده ، گفتهاند . گياهى بويناك بىساقه و ريشه است ،