اوّل : احتراز است از هوا ، تصرّف هوا در چند وقت اثر مىكند : يكى بعد از بيدار شدن از خواب و بيرون آمدن از فراش است كه بايد كمال مراقبت را نمود .
بعد از بيدار شدن البته فورا لباسى پوشيده باشند و وقت بيرون آمدن از منزل لباس را زيادتر نمايند . دويم وقت بيرون آمدن از حمام . سيم بعد از غضب و تغيير . چهارم بعد از حركت زياد كه مسخّن بدن باد ، خصوصا اگر معرق هم شده باشد ، البته كمال مراقبت را نموده باشند كه مبادا هواخوردگى حاصل شود ؛ اگر چه جسارت است ، يكى از جهات تراكم نوبهها و حدوث حمّيات از براى آن ذات با بركات همين است كه بسا هست در روز چندين فرسخ راه سواره يا پياده به جهت شكار حركت مىفرمايند و بعد از آن در محلّى متوقّف مىشوند و بسا هست كه در آن حال استعمال ترشى يا آب سردى ميل مىفرمايند و همين سبب حدوث نوبه و تب مىشود . با اينكه نيستم همراه ، ولى مىدانم كه همين نحو است كه عرضه داشت نمودهام .
دويم : احتراز است از اختلاف حركات و عادات ، بسا هست كه دو روز اصلا حركت نمىفرمايند و يك روز حركت زياد مىفرمايند و باز بعد از آن حركت نمىفرمايند ، يك روز زيادة بر آن حركت مىفرمايند و به اتفاق اطبّا اين وضع اختلاف در حركت سبب عمده است از براى عليل شدن مزاج و حدوث امرض ، الا اينكه مزاج زياد قوى باشد كه اين وضع حركت صدمه نزند و حال اينكه البته صدمه مىزند . نهايت در آن وقت قوهء مزاج مانع از بروز آن مىشود و بعد از زمانى اثر آن بروز مىكند ؛ يا اينكه مراقبت شود كه غذايى كه در زمان سكون صرف مىشود كمّا و كيفا خيلى خفيف باشد و مع ذلك باز هم سبب ضعف مىشود . مىخواهم قسم بدهم آن حضرت را كه از اين وضع سير البته محرز باشند .
شش رساله كهن پزشكى ( فارسى ) — صفحة 132
مساهمون: يوسف بيگ باباپور
ص١٣٢