صعب الحصول بوده و هست و مداومت بر آن نتوانستهام ؛ و ليكن مع ذلك منفعت نموده و بنيه بهتر از ديدن كسانى كه مواظبت دارند ، نيست . صحيح المزاج سمين خوشرنگ و رو با اشتها با گذران اين است كه معروف است كه رياضت از براى معمّرين است و بايد در كهولت و شيخوخيت مراقب شد ، جوانان أو را مراقبت دارند ؛ و اين حركت در حال امتلا و هضم نشدن غذا به شدّت مضرّ است ؛ چه ، اوّلا عمدهء مقصود اين است كه اين حركت مسخّن معده و امعا شود و فضول اخلاط رفع شود و در صورت امتلا از براى اخلاط فايده ندارد ؛ و ثانيا بايد غذا بعد از ورود به حسب طبع خود و طبع معده به تدريج طبخ شده باشد و بدل ما يتحلل شود و در صورت حركت در آن وقت چون بر خلاف طبيعت است ، لا بدّ ضرر مىزند ؛ و يكى از اسباب عمدهء اختلال مزاج حضرت مستطاب اقدس و الا - اوام اللّه ملكه - همين است كه غالبا خصوص در اسفار بعد از صرف غذا سوار مىشوند ، هر قسم سوارى كه باشد و مسارعت هم مىفرمايند و اين مرحله خيلى از براى مزاج و هضم غذا مضرّ است ؛ و از اين جهت است كه در شريعت مطهره و در كتب ، مجامعت و حركت با امتلا منع كردهاند ؛ حتى اينكه در بعضى از اخبار رسيده است كه موجب فجأت مىشود و تجربه هم شده است و از اين جهت است كه حمام در امتلا خوب نيست ، مضر است ، بلكه بسا هست كه مهلك است ، خصوصا اگر زياد گرم باشد .
مجملا حتم است بر حضرت مستطاب است كه البته در اين اوقات كه في الجمله ضعفى در مزاج و بنيه حاصل شده است كه البته محل رياضتى معين فرمايند و بين الطلوعين نهايت اوّل طلوع آفتاب مشغول شوند و مسامحه نفرمايند ، مزاج را عليل نفرمايند . به حق خدا قسم استعمال اين ادويهء معهوده و اين جوهريات مصنوعه اگر في الجمله تسكينى يا خاصيتى در وقت استعمال از
شش رساله كهن پزشكى ( فارسى ) — صفحة 112
مساهمون: يوسف بيگ باباپور
ص١١٢