در روزگار قديم بناى شهرى بوده است و جاى آبادى بسيارى « 1 » ، هماكنون در وسط اين صحرا « 2 » ، تل خاكى است مرتفع [ و ] به « زاغه » « 3 » مشهور است ؛ كه در وى آثار « كاروانسرا » و « عمارات » پديد است .
در طرف قبلى و در طرف « 4 » جنوب [ آن ] دو كوه است ، كه در آن كوهساران ، شكار كوه [ ى ] يافت مىگردد . در اين صحرا « آهو » بسيار است .
در « 5 » انتهاى اين دشت ، دو بقعه هست به نام غير معروف و به اسم ناموصوف « 6 » ؛ و بقعه [ اى ] هم هست كه نام صاحب بقعه « باباايوب » است . گويند از اولاد جابر انصار [ ى ] است . « 7 » .
از اين بقاع در اين ملك بسيار است . اگر عمرى بود ، بناى آبادى درستى خواهد شد ، ان شاء اللّه تعالى .
در اين ملك از غرايب آنكه زراعت « ديم » تخمى 30 تخم به عمل آيد . در « بهاران » گويند جملهء اين بيابان از « گلهاى الوان » رشك جنان است . موسم « دى » كه اين باشد ، البته بهارش چنان است .
هامش
( 1 ) . م : بسيار
( 2 ) . ش : صحرا
( 3 ) . زاغه( Zaqeh )يا زاخه ، در 2 كيلومترى شهر چقابل قرار دارد . آثارى از يك دژ سنگى كه اغلب طاقهاى آن كه سر از زير خاك بيرون زدهاند ، ديده مىشود . دهانهء بعضى طاقها تا 5 متر مىرسد و چند طاقى كه از خاك بيرون است ، به هم مربوط و متصلاند . در بعضى از آنها به سمت شمال و برخى به جانب جنوب باز مىشود . بناى جنوب شرقى آن به احتمال زياد آتشكدهاى بوده است . ممكن است زاخه همان دوراندازى( Dourondazi )كتيبههاى آشور با نيپال باشد . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 2 / 299 ) . ژان ژاك دومورگان اين تپه و طاقهاى آن را مشاهده كرده و مىنويسد : « در عهد ايلامىها يكى از مهمترين نقاط ساحل چپ صيمره محلى بوده معروف به زاخاب يا زاخه . آثار باقيه از اين عصر بسيار متعدد و در تپههايى كه من ديدم ، قطعات سفال همان خصايص كهنهتر شهرهاى ايلامى را دارند . » ( جغرافياى غرب ايران ، 214 )
( 4 ) . م : قبلى و در طرف ندارد .
( 5 ) . ش : و در
( 6 ) . ايندو بقعه عبارتند از : 1 . گنبد عالى گيژو ، در ميان روستاى بازوند . مقبرهاى است به شكل مخروط كه تماما از سنگ و گچ ساخته شده است . اندازهء داخل آن 5 / 3 * 5 / 3 متر و ارتفاع گنبد نزديك به 9 متر است .
داخل گنبد تزييناتى ندارد و اثر قبرى نيز مشاهده نمىشود . اين اثر به شماره 3999 در تاريخ 10 مهرماه 1380 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است . 2 . سهل الدين در آبادى تيلكش( Tilkash )كه به آن سهلنايو هم مىگويند . بناى اين مقبره ، مربعشكلى است كه اندازه هرضلع آن 85 / 1 متر است . بر روى آن گنبد ساده به بلندى 5 / 5 متر ساختهاند . اين آرامگاه به شماره 9996 در تاريخ 23 شهريور 1382 ه . ش .
در فهرست آثار ملى كشور ثبت گرديده است . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 2 / 230 )
( 7 ) . اين آرامگاه در اصل باباحوى يا بابحبيب نام دارد و آثار مقبرهاى است از سنگ و گچ ، كه سقف آن فرو ريخته و ديوارهاى آن نزديك به انهدام است . ظاهرا باباحبيب از پيشوايان اهل حق است ، كه در برخى منابع باباايوب گفته مىشود . ( آثار باستانى و تاريخ لرستان ، 2372 ) .