مىتواند به مرور دريافت كند [ و ] خرجى كه از دولت مىشود ، دوباره داخل خزانه گردد .
به واسطهء يك ماليات جزئى « 1 » كه در دروازههاى تهران و ساير ولايات قرار دهند كه آن ماليات بيش از صد يك « 2 » قيمت اجناس نباشد و به اينطريق در مدت چند سال مىتوان اخراجاتى كه شده است ، دريافت نمود .
حال يك ماه است كه حضرت اقدس شهريارى از « 3 » دار الخلافه حركت كرده ، به چمن سلطانيه تشريف بردهاند و كمترين به توسط جناب فرخ خان تفصيلى در باب اخراجات سنگفرش كوچههاى « 4 » تهران و غيره عرض كردهام .
هرروز نيز اظهار مىكنم كه « باجى » كه بايد در دروازههاى شهر از مردم گرفته شود ، اگر مىخواهند حيفوميل نگردد و ظلم و ستم به مردم وارد نيايد ، بايد اين خدمت را به اشخاص امين و متدين رجوع نمايند ، كه دولت را اعتماد بر آنها بوده ، بيش از قرار معموله « مطالبه » ننمايند .
در همهء ممالك فرنگستان دولت از خود راه مىسازد و اخراجات آن را به واسطهء باج متداوله كه اجحافى به مردم نشود ، بازيافت مىكنند .
در ساختن راه مازندران ، چون ساكنين آنجا جميع ما يحتاج خود را بدون معطلى مىتوانند ببرند و محصولات خود را نيز « 5 » به خوبى به فروش رسانيده ، منتفع مىگردند ، اگر باج جزئى بدهند ، خلاف عدالت خواهد بود .
و نيز بايد بگويم كه بهترين منافع آن است كه دولت از جنگل مازندران و از زمين زراعت آن خواهد برد ، زيرا كه به جهت ساختن راه عراده بايد زمينهاى باتلاق و گل را پر كنم ، در اينصورت آمل ، آنجا مىتوانند زراعت كرد ، منتفع گردند .
و حسن ديگر آن است كه پس از پرشدن آن زمينها « 6 » و مرداب ، و رفع بعضى از امراض ، مثل « تب » و غيره شده ، مردم كمتر تلف مىشوند .
خلاصه ، اين مملكت انبار جميع اجناس مىشود و بعضى زراعتها كه در اطراف تهران به جهت كمآبى به عمل نمىآيند ، مثل « شلتوك » و « نىشكر » و « كتان » و « ابريشم » و « جو » و « گندم » و « سبزىآلات » بسيار ، كه آب زياد لازم دارند ، بيشتر گشته ، بهزودى وارد تهران مىشود ؛ خاصه « هيزم » كه به اندك زمانى و به قيمت
هامش
( 1 ) . در اصل : جرتى
( 2 ) . يك درصد
( 3 ) . در اصل : در
( 4 ) . در اصل : كوچهاى
( 5 ) . در اصل : نير
( 6 ) . در اصل : زمينهاى