نماز صبح در « بندر سويس » « 1 » خوانده ، صرف چاى شده . « سويس » ، ظاهرا مصغّر « سوس » است و اوّل بندر « درياى احمر » است به سمت مغرب . آبادى و عمارت عالى ندارد ، ولى به واسطهء عبور كشتى از « قنال » ، دور نيست بسيار معمور شود به زودى ، چنانكه آثارش ظاهر است و « قنال » عبارت از جداولى است كه از « بحر ابيض » كشيده شده تا به « بحر احمر » . و كشتى بسيار بزرگ و جنگى و تجارتى عبور مىنمايد .
و چون احداث اين جدول كه « عبور سفاين » از « بحر سفيد » به « درياى احمر » بشود ، مركوز در اذهان شده كه از افكار متأخرين است و حال آنكه چنين نيست .
ترجمهء « تواريخ صحيحه يونان » را كه سركار معتمد الخاقان « حاجى ميرزا حسين خان » - زيد اجلاله - در اينباب نمودهاند و به تحقيق پيوسته شرح داده مىشود و ضمنا معلوم مىشود كه هماره مردمان دانشمند بودهاند ، و هرچه در عالم « تازه » و « غريب » نمايد ، مانندى داشته ؛ و به تغيير اوقات ، تبدّل يافته و هرزمانى بروزش از جايى و به اسمى شده [ است ] .
[ بيت ]
پشه كى داند كه اين باغ از كيست * در بهاران زاد و مرگش دروى است
در ازمنهء قديمه از ملوك « مصريّه » و دول « اجنبيّه » ، كه تسلّط و استيلا داشتهاند ، جمعى در خيال اين بودهاند كه جدولى كه قابل عبور و لايق مرور سفاين بوده باشد ، بين « درياى سفيد » و « درياى احمر » احداث نمايند ، و بهجهت اينكه يحتمل سطح اين دو دريا باهم مساوى نباشد و اين كار بيهوده شود ، به واسطهء « رود نيل » اين جدول را چندين دفعه احداث نموده و به واسطهء محاربات و انقلابات « مسدود » و « متروك » گرديده [ است ] .
از مشاهير مورخين « يونانيه » كه نامش « هردوتوسك » « 2 » است ، مىگويد كه « نيقوس » « 3 »
هامش
( 1 ) . خانهء آفتاب ، برج پنجم از بروج فلكى و بعضى « اسد » را مركب از 85 ستاره مىدانند . مطابق ماه « 1 مرداد » فارسى و « تموز » سريانى . برخى اول « اسد » را مطابق با 23 ژوئيه دانستهاند .
( 2 ) . هرودوت يا هرودوتوس( Herodotus )، پدر علم تاريخ و از اهالى هاليكارناسوس( Halicarnassus )- كه امروزه شهر بودرومBodrumجمهورى تركيه است - و بين سالهاى 484 تا 425 قبل از ميلادى مىزيسته است و كتاب تواريخ را نوشته است .
( 3 ) .Necho.