به منزل خودش مىرفت ، تا دم پلّه مشايعت كرده مراجعت فرمود .
تقريبا به فاصلهء نيمساعت اعليحضرت شاه به بازديد اعليحضرت امپراطور رفتند كه در طرف ديگر همين عمارت است . ولى احتراما از درب رسمى سوار شده نيم دور عمارت را پيموده دم درب ديگر اين عمارت پياده شديم . آنجا هم ترتيبات مفصلى بود . همانطور كه عرض شد بهقدر نيمساعتى هم آنجا بوده مراجعت كرده تشريفات رسمى به هم خورده هريك به منزلهائى كه معيّن كرده بودند ، رفتيم . جنابان سردار كلّ و سردار مكرم و نديم السلطان و مهندس الممالك و يكى دو نفر ديگر و فقير را در هتل فرانسه كه نزديك به عمارت سلطنتى است ، منزل داده بودند . به محض ورود من حمام خبر كرده در همان هتل به قول فرنگى مآبها حمام كردم . چون همه خسته بوديم ، شام را در همان هتل خورده خوابيديم . از چيزهائى كه در طىّ سخن فراموش كرده اكنون بيادم آمد ، آن است كه در اتاق اعليحضرت امپراطور يك عرّاده توپ جنگى هم با تمام اسباب در يك گوشه گذاشته بودند . خيلى تميز و پاكيزه مثل يك ساعت .
در
پطرزبورغ - روز چهارشنبه بيستم ( 20 ) : صبح اعليحضرت شاه به مقبرهء پدران اعليحضرت امپراطور رفته تاج گل بردند . فقير و خيلى از همقطاران نرفتيم . نزديك ناهار رخت پوشيده با ساير همقطاران به عمارت ارميتاژ كه منزل اعليحضرت شاه است رفته در خدمت حضرت صدر اعظم ناهار صرف شد . بعد از ناهار به منزل مراجعت كرده لباس رسمى پوشيده دوباره به عمارت رفته در ركاب همايونى تا گار راهآهن رفته از آنجا رسما به ( پطرهف ) كه ييلاق است و ييلاق اعليحضرت امپراطور آنجاست و با راهآهن تا پطرزبورغ يكساعت راه است ، رفتيم .
كه اعليحضرت شاه از علياحضرت امپراطريس سابق يعنى مادر اعليحضرت امپراطور حاليه ديدن فرمايد . ( پطرهف ) خيلى خوب جائيست . از تمام جاهاى باصفاى خوش هوا كه تاكنون در هر جاى دنيا فقير ديدهام ، بهتر و خوشهواتر و باصفاتر است . از جهت خوشهوائى و منظر خيلى بهتر از ( بادبوالن ) « 1 » پاريس است . از خيلى قديم آنجا ييلاق سلاطين و امپراطورهاى روسيه است و غالب بناهاى دولتيش قديم است . منظر عمارت اعليحضرت امپراطور كه در توى جنگل
هامش
( 1 ) - قبلا به صورت بادبالن - بادبلن آمده است ( ص 134 )