اليجهچاى تا آنجا پانزده ورست است ، شديم . باران به همان شدّت مىباريد .
جناب ناصر الملك با كالسكه به سراغ منزل جناب ارفع الدوله رفت . من پياده شدم . چراغ از عمارت شاهى جلو آورده بودند . اوّل ايرانى كه ديدم ، دكتر خليلخان بود . دست داده سراغ حضرت صدر اعظم را از او كردم . گفت الان شام خورده رفت به اتاق خواب خودش كه چسبيده به اتاق اعليحضرت شاه است .
گفتم مرا به خدمتشان برسان خيرش قبول بشود و رساند . حضرت صدر اعظم خيلى از ديدار فقير اظهار مسرت كرده تعجب كرد كه هيچ خيال نمىفرموده كه من هم با جناب ناصر الملك آمده باشم . بعد از صفا و روبوسى و قدرى صحبت مرا به جناب ارفع الدوله كه حضور داشت سپردند كه مرا موقتا امشب هرجا هست بخواباند . جناب حكيم الملك وزير دربار را هم در اتاق حضرت صدراعظم ملاقات كردم .
در بين راه ارفع الدوله خيلى عذر از تنگى جا و نداشتن اتاق خواست كه چون اشخاصى كه در ركاب به اينطرف آب ارس آمدند و حرم شاهى هنوز در جلفا هستند و فردا مرخص شده خواهند رفت . هنوز اينجا هستند . از حيث جا خيلى كار تنگ است و غوغاى غريبى است و من خودم هم منزل معينى ندارم . مرا برد در يك اتاق گفت اينجا باشيد تا بگويم رختخواب بياورند و رفت توى آن اتاق . دو تختخواب بود كه دو نفر از خواجهسرايان به روى آنها خوابيده بودند و تقريبا ده نفر هم مثل گوسفند در زمين اتاق خوابيده بودند . قدرى تنها روى يك صندلى نشسته گوش به نفير خواب آنها كردم . درب اتاق وا شد . مشير السلطان كه از پيشخدمتهاى حضور است وارد شد . بعد از سلام و عليك و روبوسى گفت اينجا به شما بد مىگذرد . ميل داريد برويم آن اتاق ؟ گفتم هرجا مىدانيد مرا ببريد . رفتيم در اتاق ديگر كه باز دو نيمكت خواب داشت و پنج شش نفر روى زمين خوابيده پرسيدم گفت روى يك نيمكت نواب موثق الدوله و روى نيمكت ديگر هم كس ديگر .
لحاف را از روى نواب موثق الدوله كنار كرده مشغول روبوسى شدم . معلوم شد جناب آصف السلطنه صاحبجمع هم كه فردا مرخص شده به تبريز مراجعت خواهد كرد ، در سطح اتاق خوابيده است . با او هم روبوسى كردم . بيدار شده خيلى از ديدار فقير خرسند شدند . خفتگان ديگر را نقدا نشناختم . عليخان سرتيپ گارد
سفرنامه ظهير الدوله ( همراه مظفر الدين شاه به فرنگستان ) ( فارسى ) — صفحة 110
مساهمون: على بن محمد ناصر خان ظهير الدوله
ص١١٠