كه كشته شد . شرح چگونگى كشته شدن آقا بالاخان سردار افخم را كه خوشنام هم نبود ، ناظم الاسلام كرمانى چنين آورده است :
راپورت رشت
« عصر يوم دوشنبه ، 16 محرم سه ساعت و ربع به غروب مانده ، هفت نفر گرجى به رياست معز السلطان رشتى وارد باغ مديريه مىشوند . ( باغ مديريه جنب شهر و متعلق به مدير الملك است ) . پس از ورود آنها ، ابتداء قراول باغ مخالفت مىكند كه او را تهديد نموده مىگذرند ، پس از ورود به باغ به طرف عمارت مىروند . سردار افخم و ميرزا فتح الله خان وزير ماليه و اعزاز الممالك و مستشار دفتر و سردار همايون و سردار معتمد و حاج ميرزا خليل ، برادر شريعتمدار مشغول آسبازى بودند و يك نفر پيشخدمت مخصوص هم ايستاده بوده است .
حاجى ميرزا خليل كه چشمش به معز السلطان مىافتد از ورود او با اين عده گرجيها خائف شده فورا بيرون مىآيد ، سردار همايون و سردار معتمد هم بيرون مىآيند ، سردار افخم از اين حركت وحشت نموده از اتاق بيرون دويده خود را به روى پاى معز السلطان انداخته ، مىگويد هر چه بخواهيد مىدهم از قتل من بگذريد . معز السلطان با عصاى خود او را كنار نموده ، فورى از طرف گرجيها چند گلوله به او مىزنند و به درك و اصل مىشود . . . » « 1 »
همين روايت را نور الدين چهاردهى بهطور مختصر آورده با اين تفاوت كه يكى از گرجيان همراه ميرزا كريم خان رشتى ( معز السلطان ) يوسف نام داشته كه بعدها معروف به استالين مىشود . « 2 »
بارى پس از آقا بالا خان عبد الحسين خان ، سالار الملك گروسى رئيس نظميه مىشود ولى چون دورهء كشمكش بين محمد على شاه و مشروطهخواهان پيش آمد ، محمد على شاه يكى از خاصان خود يعنى « رضا بالا » را به رياست نظميه گماشت و او در اين سمت بود تا اينكه مجاهدين تهران را فتح كردند و يفرم خان ارمنى از طرف قشون فاتح به رياست نظميه منصوب شد . . . پس از پيروزى آزادىخواهان و تشكيل مجلس دوباره عين الدوله قهرمان مخالف با مشروطه در هيات دولت راه يافت . يفرم به اين انتخاب اعتراض و از رياست نظميه يا شهربانى استعفا داد و حسن مستوفى كه رئيس الوزرا بود ، مظفر اعلم را برياست نظميه تعيين كرد . اين
هامش
( 1 ) . تاريخ بيدارى ايرانيان ، بخش 1 ، ص 312 - 313 .
( 2 ) . داعيان پيامبرى و خدايى ، نور الدين چهاردهى ، انتشارات فتحى ، 1366 ، ص 19 و بعد .