تلفن در دورهء ناصرى و پس از آن
پس از برقرارى راهآهن تهران - رى ، كه ميان مردم به ماشين دودى معروف شد ، صاحب امتياز آن كه « بواتال » نام داشت ، براى ارتباط بين دو ايستگاه ماشين دودى و همچنين ميان ايستگاه تهران « گارماشين تهران » با واگنخانه سيمكشى نموده و رابطهء تلفنى برقرار ساخت .
يعنى يازده يا دوازده سال پس از اختراع تلفن چشم اهالى ايران هم با آن دستگاه آشنا شد . « 1 »
دربارهء تلفن در المآثر و الآثار چنين آمده است :
« امتداد تلفن كه عبارت است از مخابرهء لسانى و مكالمهء شفاهى از مسافت بعيده به آلت و توسط ادوات تلگرافى ، و اولين امتداد اين صنع عجيب از كامرانيهء حضرت مستطاب و الا كامران ميرزا نايب السلطنه وزير جنگ بود به دارالخلافهء شهر طهران كه نواب مستطاب مشاراليه در حال غياب از دار الخلافه احوال و اخبار متعلقه به حكومت پايهء سرير اعلى و با وزارت جنگ و امثالهما را به تفاصيل به واسطهء تلفون استطلاع مىفرمايند ، چنان كه گويى در حضرت دار الخلافهء عظمى شرف حضور دارند . » « 2 »
به سخن ديگر هنگاميكه كامران ميرزا نايب السلطنه داستان چگونگى كار تلفن را شنيد و از راهنمايى بواتال در اين باره بهره برد ، خواهان تلفن شد . بواتال اميداوار شد كه اگر دل كامران ميرزا را بدست آورد ، مىتواند امتياز تلفن ايران يا دست كم تهران را صاحب شود ، از اين رو ميان كامرانيه شميران و عمارت وزارت جنگ كه در ارگ سلطنتى قرار داشت سيم تلفن ايجاد نمود .
صاحب واگنخانه ( ماشين دودى ) پس از ايجاد تلفن كامرانيه به تهران ، متوجه شد كه اولا اشخاص ديگرى هم در اين كشور هستند كه مىتوانند دربارهء امتياز منظور او نفيا يا اثباتا مؤثر
هامش
( 1 ) . تاريخ پست و تلگراف و تلفن ، ص 465 .
( 2 ) . المآثر و الآثار ، ج 1 ، ص 130 .