نيست تقليد شما را بكنند . خلاصه عجالة احدى از خانهها و كوچهها غليان نمىكشند غير از شاه و امين السلطان و امين اقدس . » « 1 »
« شنبه 24 جمادى الاول سنه 1309 قمرى : صبح دار الترجمه شنيدم كه ديشب بعضى اعلانات بديوارها چسباندهاند كه هر گاه تا روز شنبه كار تمباكو موقوف نشود جهاد خواهد شد و تمام فرنگيها و اتباع آنها را خواهيم كشت . دربخانه كه رفتم ديدم هنگامه غريبى است . جمعى از وزراء براى شورا حاضر كرده بودند . معلوم است كه اين هنگامه براى اعلان جهاد است . . . دو ساعت از شب گذشته پاكتى از نايب السلطنه رسيده صورت اعلانى فرستاده بود كه فردا صبح بايد دو هزار نسخه بدهيد چاپ كنند . بلافاصله دستخط شاه رسيد . مبالغه و تاكيد در خصوص چاپ كردن اين اعلان ، معلوم شد نتيجه مجلس امروز اين بود . اعلان از اين قرار است :
اعلان دولتى
از جانب سنى الجوانب بندگان اقدس همايون شاهنشاهى روحنا و ارواح العالمين فداه محض مرحمت در حق اهالى مملكت در تمام ممالك محروسه ايران عمل انحصار تمباكو و توتون دخانيات را موقوف و متروك فرمودند و كما فىالسابق صاحبان و مالكين تمباكو و توتون و عموم دخانيه در تمام ممالك محروسه ايران آزاد و مختار هستند كه جنس دخانيه خودشان را بهركس ميل دارند بفروشند و از هر كس ميل دارند بخرند . در دادوستد تمباكو و توتون و غيره از اين تاريخ ببعد براى مردم مجبوريتى نيست و در مال خود آزاد و مختار هستند . محض اطلاع و اميدوارى اهالى اعلان شد . شهر جمادى الاول سنه 1309 . » « 2 »
« يكشنبه 25 جمادى الاول سنه 1309 قمرى : امروز در قراولخانههاى شهر سرباز كه فشنگ به آنها داده بودند گذاشته بودند . بعلاوه دسته سرباز هم در كوچهها گردش مىكند از ترس اينكه آن اعلان كه تهديد به قتل عيسويان نموده بودند بديوارها چسباندهاند اين كار را كردند . . » « 3 »
« دوشنبه 3 جمادى الاخرى سنه 1309 قمرى : . . . [ شاه ] بعد از شوراى وزرا تشريف آوردند ناهار ميل فرمودند . من هم سر ناهار روزنامه خواندم . بعد از ناهار خانه آمدم ناهارى صرف نموده خوابيدم . يك دفعه ديدم صداى اهل خانه از راه پلهء بالاخانه مىآيد . چون هيچوقت رسم
هامش
( 1 ) - همان . ص 781
( 2 ) - همان . ص 783 - 784
( 3 ) - همان . ص 784