« سهشنبه 3 جمادى الاول سنه 1309 قمرى : شاه در نهايت تغيير بودند همين قدر شنيدم شاه به امين السلطان فرموده بودند اين كار تمباكو را تو سبب شدى اصلاح او هم با تو است . از قرارى كه از همه كس مىشنوم مسئله تمباكو خيلى اهميت دارد و مردم از زن و مرد و عالم و عامى در اين كار سخت ايستادهاند . . » « 1 »
« يكشنبه 4 جمادى الاول سنه 1309 قمرى : . . . خانه طلوزان رفتم نبود از آنجا خانه دكتر فووريه رفتم از آنجا كه بيرون آمدم درست ملتفت نبودم كه مسئله استعمال توتون و تنباكو به اين درجه سخت است . بقيه سيگارى كه در خانه فوريه مىكشيدم به لبم بود كه بيرون آمدم . شخص مجللى با سردارى خز مىگذشت ، همين كه ديد من سيگار مىكشم بنا كرد به فحشدادن .
خلاصه خانه آمدم . . . عجالة كه اين رشته سر دراز دارد . . » « 2 »
« دوشنبه 5 جمادىالاولى سنه 1309 قمرى : . . . من مىخواهم اين چند روزه كمتر نزديك شاه بروم چون درباب تمباكو من سه ماه قبل دو سه مرتبه عرض كردم كه اين كار آخر بد دارد مىترسم كه اگر حضور بروم از من خجالت بكشند عداوت بورزند . سوار نشدم منزل ماندم . » « 3 »
« چهارشنبه 7 جمادى الاول سنه 1309 قمرى : امروز مجلس خانهء نايب السلطنه مركب از وزراء و علما منعقد بود . علماء از قبيل ميرزا حسن آشتيانى و آقا شيخ هادى نرفته بودند . امام جمعه و سيد عبد الله و ميرزا سيد على اكبر تفرشى از اين قبيل علماء نمره دوم و سوم رفته بودند . از وزراء هم قوام الدوله و مخبر الدوله و امين السلطان بودند . علماء غليان نكشيده بودند .
بلكه اجازه هم ندادند كه وارد كنند به مجلس . ميرزا نظام گفته بود مگر شاه مختار مملكتش نيست بفرماييد بضرب توپ قتل عام كنند و حكم خودش را مجرا بدارد . نايب السلطنه در كمال آرامى فرموده بودند اين مجلس به جهت صلح است نه جنگ . خلاصه از مجلس امروز مقصودى حاصل شده طورى مسئله تمباكو مهم است كه حتى اندرون خود شاه بهيچوجه نمىكشند . شنيدم شاه فرموده بود به زنهاى خودش كه كى غليان را حرام كرده ؟ بكشيد اينها چه حرفى است ! يكى از خانمهاى آبرومند عرض كرده بود همان كسى كه ماها را بشما حلال كرده .
همانكسى قليان را تا در ادارهء خارج مذهب است بما حرام كرده . شاه فرموده بود من مىكشم شما هم بكشيد . يكى از زنهاى ديگر گفته بود شما دو خواهر هم با هم گرفتيد ! تكليف مردم كه
هامش
( 1 ) - همان ص 779 - 780
( 2 ) - همان . ص 780
( 3 ) - همان . ص 781