ايران در تاگانروك و پطرزبورگ مشغول به كار بود . وى به همراه خود شريكى به نام رافلوويچ نيز داشت كه هر دو از وزارت خارجهء روسيه دستور مىگرفتند . در سفرى كه پولياكف ، به دعوت ناصر الدين شاه و جهت بهرهمندى از مرحمت شاهانه به طهران داشت پيشنهاد وى مبنى بر تأسيس يك مؤسسهء استقراضى مورد قبول قرار گرفت و اين در حالى بود كه شاه به تازگى از سومين سفر خود به اروپا بازگشته بود . اما بانك شاهنشاهى انگليسها پيشتر تمام امور اساسى بانكدارى را در امتيازنامهء خود گنجانده بود . پس قرار بر اين شد كه پولياكف كارهايى را برعهده گيرد كه در انحصار بانك شاهنشاهى نباشد و حتى براى پوشاندن جنبهء رقابت با دولت انگليس نام بانك را . . . هم بر مؤسسه پيشنهادى خود نگذارده ، آن را « انجمن استقراضى ايران » خواندند .
اين امتيازنامه هفتاد و پنج سال مدت داشت و برمبناى حق انحصارى براى حراج عمومى و در دو قسمت به شرح زير تنظيم بود :
1 - امتياز براى تشكيل يك شركت استقراضى به اعتبار رهن و يك مغازهء فروشى و نيز مغازه و انبار براى نگاهدارى مال التجاره و غيره .
2 - قرارنامه و امتياز براى ايجاد موندوپيته و ساختن مكانى جهت حراج عمومى و همچنين ساختن انبار جهت حفظ اسبابهايى كه نزد كمپانى رهن مىگذارند .
اين انجمن برطبق مادهء 18 امتيازنامه خود از هرگونه « حقوق و باج و ماليات » معاف بود و تنها طبق مادهء 7 مكلف بود كه ده درصد عوايد خالص خود را به خزانهء دولت ايران تأديه نمايد .
سرمايهء اين انجمن يا بانك در آغاز تأسيس در حدود پانصد هزار تومان بود ، و در ضمن تهيهء مقدمات امتياز ، پولياكف تقاضا كرد كه چون : « اين اسم براى اهالى ايران اشكالى دارد ، متمنى است اجازه داده شود اين اداره به اسم بانك موسوم شود . » و وزير خارجه ايران هم بهعنوان اينكه « استعمال لفظ بانك ادارهء مزبور ضررى به بانك شاهنشاهى ندارد . . . » با اين تقاضا موافقت كرد - رمضان 1309 - و مؤسسه به نام « بانك استقراضى رهنى روسى » موسوم گشت . كار عمدهء بانك پول قرض دادن با شرايط خيلى سهل و ساده و مدت طولانى به ايرانيان متنفد و طرفدار سياست روس در اين كشور بود . . . و چنان در اين كار افراط كرد كه در ظرف سيزده سال ، بيست و هفت ميليون منات . . . قرض داد و تنها در شهر تهران شانزده ميليون منات از مردم طلب داشت . اين قرضها وسيلهء اجراى سياست روسيه در ايران بود چه اگر قرضگيرندگان به خواهش روسها گردن نمىنهادند ، ناگهان به آنان فشار وارد مىشد كه وام خود را هر چه زودتر بپردازد . آنگاه با استفاده از مقررات كاپيتولاسيون مأمورين سياسى روسيه در قضيه مداخله
سرگذشت تهران ( فارسى ) — صفحة 388
مساهمون: حسين شهيدى مازندرانى
ص٣٨٨