در بازار مسگرها همچنين علاوه بر ساختن ديگها و ظروف كوچك و بزرگ مسى و آبگردان و قاشق و . . . عدهاى نيز به قلمزنى روى ظروف مسى مشغول بودند و با مهارت و دقتى خاص نقش و نگارهاى زيبا روى آنها پديد مىآوردند . « 1 »
بازار آهنگران
آثار اين بازار هنوز نيز بر جاى خود باقى است . اين بازار بين خيابانهاى سيروس و بوذرجمهرى - خيابان شهيد مصطفى خمينى و پانزده خرداد فعلى - قرار داشت . « 2 »
بازار آهنگران در واقع بين خيابان بوذرجمهرى و بازار پالاندوزها قرار داشت . « 3 » به سخن ديگر اين بازار از سهراهى بازار چهل تن شروع شده در شمال به گذر عودلاجان و بازار عودلاجان و در انتها به محله كليمىها مىرسيد كه امروزه به خيابان بوذرجمهرى ختم مىشود .
بازار آهنگران كه امروز با رفتن كسبهء سابق و ورود سكنهء متفرقه از صورت اوليهء خود خارج شده است و جز دو سه تن آهنگر و چند آهنفروش عمده نام و نشانهاى از آن نمانده است . درگذشته سرتاسر اين بازار متعلق به آهنگرهايى بود كه به وسيلهء دست و ابزار توليد اشياى آهنى مىساختند . هر دكان شامل يك كورهء زغال سنگى و يك دم دوطرفه ( بده و بگير ) بزرگ بود كه جوان زورمندى پشت آن به دميدن مىپرداخت و يك استادكار و چهار كارگر پتكدار ورزيدهء مجرب كه دستيار او بودند نيز در كنار كوره كار مىكردند . جمع اين افراد لازم و ملزوم هم به شمار مىآمدند . . . در وسط دكان سندان بزرگى بر روى كندهاى كار گذاشته شده بود و استاد و چهار كارگر آن را اداره مىكردند . به اين ترتيب كه استاد آهن گداخته را با انبر از كوره بيرون مىآورد و روى سندان مىگذاشت و با چكش دست بر نقطهاى كه مىبايست ضربهاى فرود مىآورد . پتكداران نيز همان نقطه را در نظر گرفته و پتكها را بر آن مىكوفتند . چكش استاد علامت و راهنما بهشمار مىرفت و پتكهاى منظم كارگران با نظم خاص و آهنگ و فشار معين يكى پس از ديگرى فرود مىآمد تا آهن تقريبا شكلى بگيرد . براى رسيدن آهن به شكل نهايى دومرتبه آن را به كوره مىفرستادند و در فاصلهء گرم شدن مجدد ، آهن گداختهء ديگرى بيرون مىآوردند و كار را ادامه مىدادند .
هامش
( 1 ) . تهران در گذرگاه تاريخ ايران ، ص 153 .
( 2 ) . همان ، ص 153 .
( 3 ) . طهران در گذشته و حال ، ص 321 .