از كاخ صاحبقرانيه واقع در نياوران خوب نگهدارى شده و مرمت گرديده است . اين نام از لحاظ زيبايى نامهاى پرشكوه ديگر آمده در تاريخ را تحت الشعاع قرار داده است . چون معناى آن محل تولد كسى است كه هنگام تولد او قرانى در دوستاره سعد باشد . اين ناحيه در اواسط قرن نوزدهم در زمان ناصر الدين شاه بيش از هر موقع ديگر آباد گرديد .
ساختمان اصلى در اين ناحيه به موازات كوه بنا شده و به اين جهت مسلط بر شهر تهران و داراى منظرهاى عالى و پرشكوه است . باغهايى كه در طرف جنوب و يا رو به تهران واقع شده وضع چندان خوبى ندارد . در صورتى كه از ناحيهء شمالى آن توسط كارمندان وزارت دربار خوب مراقبت به عمل آمده است . اين ناحيه مانند عشرتآباد از چندين ساختمان كامل تشكيل شده كه وسعت هر يك از آنها بقدرى است كه يكى از بانوان دربارى و خدمهاش براحتى مىتوانند در آن زندگى كنند ابتدا در حدود چهل ساختمان از اين قبيل ساختمانها وجود داشت .
بناى صاحبقرانيه داراى قنات اختصاصى بود . بطورى كه مقدار زيادى آب در نهرهايى كه كف آنها را از كاشى پوشانيده بودند در هر گوشهء اين باغ جريان داشت . نهرها از قسمت جنگل مانند اين ناحيه يعنى نقطهاى كه درختان فراوان دارد يعنى جلو ساختمان اصلى ظاهر مىشود .
اين ساختمان به سبك معمارى رونسانسى بنا شده و ايوان روباز مركزى روبه جنوب آن از بين رفته است . هر چند در اين مورد ممكن است سردى هوا با نوع استفادهاى كه از آن مىشده منافات داشته است . . . در تالار اين ساختمان چهل چراغهاى ظريف بلور و گلدانهاى چينى به قد انسان و پيانوى بسيار بزرگ و غير معمولى با دو رديف مضراب كه هر يك در يك طرف پيانو قرار داشت به چشم مىخورد اين پيانوى عظيم را از بندرى از بحر خزر و معبر كوهستانى البرز با هشت هزارپا ارتفاع و يك فاصلهء صد ميلى بر پشت شتر حمل مىكردند . مقدارى از اين قبيل اجناس و كالاها هنگام حمل و نقل از بين رفته يا مفقود گرديده است مخصوصا جامهاى بزرگ شيشه كه در بعضى از ساختمانهاى سلاطين قاجار به كار رفته است در اين ساختمان از سليقه ايرانيان نيز تا حدى تبعيت شده . مثلا از قاليهاى زيبا و يا پارچههاى زربفت و گلدوزى و قلابدوزى شده براى زينت اتاقها استفاده شده است . ديوار يكى از راهروها با پردههاى نقاشى كار محمود خان ملك الشعراء زينت يافته است . » « 1 »
هامش
( 1 ) - باغها ايران و كوشكهاى آن ، دونالد ويلبر . ترجمه مهيندخت صبا . ص 208 - 205 با اندك اختصار . بنگاه ترجمه نشر كتاب 1348 .