الحق حال نقشه ساخته خيلى صحيح و دقيق كه تاكنون به اين صحت و درستى نقشه كشيده نشده و چنان دقيق است كه مىتوان خانهها و املاك مردم را با كمال دقت از روى آن مساحت نمود و باوجود اين از آنجا كه انسان جايز الخطاست و ممكن است سهو و لغزش واقع شده باشد و بالجمله عمل به اينجا رسيد ملاحظه نمود كه زمين شهر افقى نيست . طرف شمال بلندتر است و طرف چپ پست مناسب ديد كه محيط شهر را تسويه نمايد تا قدر بلند و پستى معلوم شود و از روى نقشه بتوان فهميد كه آب از كدام طرف ممكن است جارى شود . مدت ده روز خود حقير به اتفاق طبقه اخير مهندسين به صحرا رفته دور شهر را بهدقت تمام تسويه و تراز نمود و حاصل عمل را در نقشه نقل كرد و معلوم شد كه طرف دروازهء دولت به قدر هشتاد و دو ذرع بلندتر است از طرف غربى دروازه خانىآباد و همين طبقه اخير نقشه قراء و آبادىهاى اطراف باستيون را تا يك فرسخ عرض نيز برداشتهاند كه در اين ورق نگنجد و ختم عمل مقارن شد با زمان وزارت جليله علوم جناب جلالتمآب اجل آقاى مخبر الدوله عليقليخان وزير تلگراف و معادن و غيره دام اقباله العالى كه الحق از حسن كفايت و كاردانى و مواظبت اين شخص وحيد فريد برادر محترم ايشان جناب نيّر الملك و محمد حسين خان سرتيپ مدرسه مبادله دارالفنون رونقى ديگر يافته و ترقيات فوقالعاده نموده و علوم و فنون جديده بسيار در اين سنوات به رياست ايشان شيوع يافته . . . محيط باستيون جديد نوزده هزار و دويست متر فرانسه يا هيجده هزار و چهارصد و شصت ذرع شاه است و مساحت تمام زمين جوف باستيون به حسب ذرع مربع سى و شش كرور و نصف است و از آن جمله مساحت شهر قديم هشت كرور و شصت هزار ذرع مربع است . اما جمعيت دارالخلافه را دو سال قبل از برداشتن نقشهء شهر حسب الامر الاعلى ، حقير به دقت مشخص نمود ، تعداد كل نفوس يكصد و شصت هزار نفر شد ولى امروز كه بيست و سه سال بعد از آن تاريخ است به دويست و پنجاه هزار نفر مىرسد و عدد بيوتات داخل شهر قديم بهحساب نه هزار باب شده و بيوتات خارجه هم به نه هزار مىرسد ، مجموعا هيجده هزار باب و عدد مساجد معتبره دويستباب و عدد كليساهاى كاتوليك و پروتستان و ارامنه چهارباب و عدد حمامهاى عمومى چهارصدباب . . . »
همچنين در پايين نقشه و در سمت راست آن مىخوانيم :
« در سى سال قبل مسيو كريشيش نمساوى و معلم توپخانهء مدرسهء مباركه دارالفنون به استمداد شاگردان خود نقشهء از طهران برداشت كه ابعاد آن را به قدم پيموده بودند و زوايا را به تقريب گرفته بودند ، اعتبار علمى نداشت و تخمينى بود . معهذا براى اشخاصى كه بخواهند
سرگذشت تهران ( فارسى ) — صفحة 137
مساهمون: حسين شهيدى مازندرانى
ص١٣٧