اهميت اين نقشه بىخبر است و نمىداند كه آن يگانه مدرك اصيل است . براى تاريخ و جغرافياى تهران . و آن را حاجى نجم الدوله با گروه همكارانش در نهايت دقت و استفراغ [ فراغتخواستن . خواستار فراغت و آسودگى گشتن . ( فرهنگ معين ) ] وسع تهيه كردهاند چه در اين روزها اكثر نقاط مندرج در آن از طريق دوربين و وسايل بسيار ناچيز مهندسى تطبيق شد و دقت تطابق آنها با مورد تطبيق داده شده مورد حيرت مهندسان عاليمقام تطبيق كننده گرديد و همه برآن حيرت بودند كه چگونه اين نقشهء دقيق با قلت وسايل درصد و اندى سال پيش فراهم آمده است . واقع را حيف است كه چنين سند دقيق و حسابشدهاى رنگ كالاى تجارتى گيرد و به جاى دقت علمى فقط زر و زيور مشترى جلبكن پذيرد . چهخوبست متصديان مؤسسه سحاب بهاين خبر مندرج در « روزنامه عليه دولت ايران » در شمارهء 26 شهر محرم الحرام 1287 هجرى قمرى ( يعنى حدود 130 سال قبل ) توجه كنند و ببينند كه چه به روز يك سند اصيل آوردهاند . اينك آن خبر :
« نقشهء اراضى شهر جديد دارالخلافه ناصره را جعفر قليخان رييس مدرسه و ميرزا عبد الغفار معلم كل علوم رياضى با بيست نفر از مهندسين قريب هشتاد ماه بود به مساحت اراضى و كشيدن آن مشغول بودند درنهايت خوبى و خالى از عيب و نقص كشيده بهتوسط اعتضاد السلطنه وزير علوم بهحضور مبارك برده بعد از ملاحظه و مطالعه طبع مشكلپسند همايونى مورد قبول گشته به بذل سه هزار تومان انعام قرين ملاطفت و اعزاز گرديدند . »
حال خوب است شهردارى تهران كه اين روزها در احياى اين شهر تاريخ گمكرده مىكوشد عطف توجهى نيز بهاين مهم تاريخى كند و ادارهء تهرانشناسى خود را كه از گروهى افراد با اطلاع و علاقهمند به تاريخ تهران تشكيل شده است مأمور چاپ منقّع اين سند اصيل نمايد كه فىالواقع چاپ دقيق آن لطفى است نسبت به پژوهشگران تهرانشناسى و چنان كه شهردارى اين عمل خير فرهنگى و تاريخى را بهعهده نگيرد چه خوب است اداره جغرافيايى ارتش اقدام به آن كند و آن را به زيبايى كار قبلى خود يعنى « نقشه تهران كرشيش خان » چاپ و انتشار دهد ، زيرا بههرحال دربارهء اينگونه كارهاى علمى نمىتوان به مؤسسات تجارى چشم اميد بست . » « 1 »
دراينجا اشارهاى كوتاه خواهيم داشت به خيابانهاى علاء الدوله ( فردوسى ) ، اميريه و چراغ گاز .
هامش
( 1 ) . غرب خيابان فردوسى جنوبى ، سيد عبد اللّه انوار ، در كتاب تهران ، ج 5 و 6 ص 107 - 108 . متأسفانه در چاپ اين نقشه كه توسط سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح جمهورى اسلامى انجام گرديده ، بسيارى از نوشتههاى متن نقشه ناخوانا مىباشد . م .