« . . . ديشب شاه تماشاخانه رفته بود . اسماعيل بزاز بازى « سرهنگ مجبورى » بيرون آورده بود . » « 1 »
و باز نويسد : « شنبه 9 رجب سنه 1307 قمرى ، ديشب هم [ شاه ] تماشاخانه تشريف برده بودند . اسماعيل بزاز بازى درآورده بود . مىگويند چهارصد تومان مداخل كرده بود . » « 2 »
* * *
تأسيس وقايع اتفاقيه
يكى ديگر از ارزندهترين كارهاى ميرزا تقى خان اميركبير تأسيس روزنامه وقايع اتفاقيه است .
گفتنى است كه ( 1833 - 1772 م ) برابر با ( 1184 - 1249 ه ق ) نخستين روزنامهء فارسى جهان را « راممهان روى » « 3 » منتشر ساخت . او كه يكى از روشنفكران هندى و استاد فرهنگ فارسى و اسلامى و همچنين ناشر ديوان حافظ و از پيشروان عاليقدر افكار جديد در هندوستان به شمار مىرود ، يكى دو شماره از روزنامهء خود را انتشار داد و به ايران هم فرستاد ، اما هيچ اثرى از آن روزنامه در دست نيست و هيچ آگاهى ديگرى دربارهء آن نداريم .
دومين روزنامهء فارسى را ميرزا محمد على شيرازى در كلكته منتشر كرد . اولين شمارههاى اين روزنامه كه « احسن الاخبار و تحفة الاخيار » نام داشت در رمضان 1267 ( ه ق ) به ايران رسيد .
اين روزنامه بيشتر به ايالات جنوبى ايران مىرسيد و تعدادى از آن نيز براى مقامات دولتى فرستاده مىشد . اين روزنامه از سياست انگلستان و رفتار مردم آن انتقاد تند مىكرد و بههمين سبب سفير انگليس در تهران پيشنهاد كرد از ارسال آن به ايران جلوگيرى شود . « 4 »
اما روزنامهء وقايع اتفاقيه كه در واقع دومين روزنامهء چاپ تهران پس از روزنامهء ميرزا صالح بود در نخستين شماره خود به تاريخ جمعه پنجم ربيع الثانى 1267 ( ه ق ) برابر با 18 بهمن 1229 ( ه ش ) و هفتم فوريه 1850 ( م . ) بدون نام انتشار يافت و از شماره دوم وقايع اتفاقيه ناميده شد .
طليعهء اين روزنامه اعلاميهاى است كه از سوى اميركبير به اين شرح انتشار يافته است :
« از آنجا كه همت حضرت اقدس شاهنشاهى مصروف بر تربيت اهل بيت و استحضار و آگاهى آنها از امورات داخله و وقايع خارجه است لهذا قرار شد كه هفته به هفته احكام همايون و
هامش
( 1 ) . همان ، ص 424 .
( 2 ) . همان ، ص 684 .
( 3 ) .Ram Mohan Roy( 4 ) . اميركبير و ايران ، ص 368 .