مأموريت به وينه رفته بود اعليحضرت امپراتور « استريه » او را به نيل مرام معاودت داده چند نفر معلم با او همراه نمودند و او را به ازاى اين خدمت به عطاى يك رشته حمايل سرخ سرتيپى سربلند فرموده . . . بعد از آن كه معلمين مزبور به دارالخلافه رسيدند و طرف شرقى مدرسهء مباركه نيز تمام شد ، روز يكشنبه پنجم ماه ربيع الاول اين سال [ 1266 ق ] يك صد نفر از اولاد شاهزادگان عظام و امرا و اعيان و رجال دولت كه براى تحصيل در اين مدرسه منتخب شده بودند ، به توسط ميرزا محمد على خان وزير دول خارجه شرفاندوز خاك پاى مبارك شده بعد از آن به مدرسهء مباركه آمده به ميمنت شروع به تحصيل كردند و در اين روز دار الفنون افتتاح يافت و حسب الرسم تشريفات معمول عمل آمد . . . » « 1 »
شايان يادآوريست كه افتتاح مدرسهء دار الفنون بنا به نوشتهء روزنامهء وقايع اتفاقيه ، در روز پنجم صفر سال 1268 ( ه ق ) بود . چنان كه در روزنامهء وقايع اتفاقيه نمرهء 44 پنجشنبه دهم صفر 1268 ( ه ق ) آمده است :
روز پنجم صفر ناصر الدين شاه . . . بنفس نفيس همايون براى تماشا و مشاهده وضع و طور مدرسهء مزبوره تشريففرما شدند .
تأسيس مدرسهء دار الفنون و مرگ اميركبير :
جناب مقرب الخاقان ، ميرزا محمد على خان ، وزير خارجه و عاليجاه مقرب الخاقان عزيز خان آجودانباشى و بعضى ديگر از اعيان دربار همايون كه شرفياب حضور مبارك بودند هر يك را به مناسبت شغل و شأن خود به خطابات و فرمايشات ملوكانه متعلق بر انتظام عمل مدرسه و تعليمات آنجا سرافراز فرمودند . . . » « 2 »
اما نكتهء قابل توجه در اينجا آن است كه بنا بر اسنادى كه از امير برجاى مانده است ، افتتاح و آغاز به كار مدرسهء دار الفنون در سال 1267 ( ه ق ) بوده است نه در سال 1268 و زمان صدارت ميرزا آقا خان نورى !
روانشاد خان ملك ساسانى در كتاب گرانقدر سياستگران دورهء قاجار در اينباره مىنويسد :
« . . . در مجموعهء مراسلات كتابخانهء سلطنتى 108 - 161 پنج نامه به خط ميرزا تقى خان بهنظر من رسيده كه در اين موضوع به ناصر الدين شاه نوشته و بدون هيچشك و ترديد ، خود او در سال
هامش
( 1 ) . مرآة البلدان ، ج 2 ، ص 1079 - 1080 .
( 2 ) . تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، ج 1 ، ص 263 .