از سبز شدن و سر كشيدن از زمين عاجز مانده فاسد گردد ، پس چون مشته كشند روى خاك نرم گشته پنبه تخم بىكلفت سر از خاك بر كشد و چون يك هفته بگذرد مجدد آن زمين را آب كنند تا اگر بعضى سبز نشده باشند سبز گردند و تا يك ماه ديگر حاجت به آب نشود . آنوقت روزقهء هشت آب كنند و بفاصلهء يك شبريك بته بگذارند و زايد بر آن را از ريشه بر كنند . و متداول است كه بعضى تخمههاى متفرقه از قبيل زردك و چغندر [ 126 پ ] و ذرت آشى « 1 » و كنجد و دستنبو « 2 » و هندوانه در وقت پاشيدن پنبه تخم در آن زمين بپاشند ، به اين معنى كه هريك كردوى بزرگ كه يك من بذر افشان است قريب بيست بوتهء متفرقه در آن بگذارند . و كذلك در سر كرزه و جويهاى آن زمين تخم كرچك و شاه - دانه و كدو بكارند . و اما گاو كار آنست كه زمين را بعد از ريختن خاشاك آب كنند و چون دم آيد با گاو شخم و شيار نمايند و پنبه تخم « 3 » خيسيده با خاكستر ماليده را با تخمهاى متفرقهء مزبوره بر روى آن بپاشند و مشته كشند تا هموار گردد و تخمها در خاك پنهان شود و بعد از آنكه سبز شود و يك ماه بگذرد به روزقه مشروب دارند و از يك شبر فاصله هرچه
هامش
( 1 ) - ذرت آشى ذرتى است كه بوتهء آن شبيه است از بابت برگ و بلندى به نى و سرش يك خوشهء بزرگ مىكند و بارش شبيه است بشاه دانه و بجاى برنج زراع استعمال ميكنند و آش و پلاو مىپزند . ( حاشيه )
( 2 ) - دستنبو يك نوع خربزه ايست كه پوستش زرد و خوش بوى ، بعضى كوچكند محض بوئيدن بكارند و بعضى بزرگ و كشيده و بسيار شيرين و معطر در توى پنبه زار ميكارند .
( حاشيه )
( 3 ) - چون پنبه تخم وقتى از پنبه سوا مىشود باز فى الجمله كركى دارد و چون در جوال بهم مىچسبد نمىتوان مانند تخمى ديگر بر زمين پاشيد ، پس به آب ريختن و بخاكستر ماليدن براى آنست كه از يكديگر جدا شوند و قابل پاشيدن شوند . ( حاشيه )