شوراب رشوت طلب است و از خاشاك و خاكروبه و خاك كهنهء عمارات مندرسه [ 121 پ ] لابد و ناچار است و هيچ حاصلى بىخاشاك به عمل نيامده مگر گندم و نخود و هندوانه . ولى در اراضى موات به اين معنى كه در ريگستان سال اولى كه زمينى را نو گير و كردبندى ميكنند گندم ميكارند به دو نوع يكى آنكه زمين را كردبندى و هموار نموده آب كنند و روز چهارم گندم در آن پاشيده شخم و شيار كنند يا با ورزه گاو يا با بيل و رويش را مشته نمايند كه تخم گندم ناپديد شده خاك آن را ضبط كند . و ديگر آنكه بعد از كردبندى دو نفر يكى گندم در دامن كرده و ديگرى بيلى در دست متن كردبندى را بفاصله شبرى از سر بيل به قدر يك گره گود كرده خاكش را بردارد و آن ديگرى قريب ده دوازده گندم در آن چال ريزد و بيلدار همان خاك را بر روى آن نخم ريزد و در كمال جلدى بذر افشان تخم افشاند و بيلدار خاك چال ثانى را به روى تخم اول و از ثالث را بر روى ثانى و رابع را بر روى ثالث ريخته به همين دستور [ 122 ر ] در زمانى كم زمين بزرگى را بكارند و آب برويش بندند و اين نوع ثانى را كومه كار گويند . خلاصه اين دو نوع زراعت هرگاه از آن روز كه اول فصل پائيز است و شن سال « 1 » باشد تا بعد از عيد نوروز محتاج به آب نيست ، آن روز بروزقهء « 2 » دوازده و چهارده مشروب دارند تا بثمر رسيده بدروند و خرمن كرده چون خشك شود با قاطر يا گاو چرخ نموده مغربلان تخليص نمايند .
و اما در زمين ريز استان به همان دستور گندم و نخود بكارند ولى
هامش
( 1 ) - و شن سال يعنى بارش سال . ( حاشيه )
( 2 ) - روزقه بمعنى مدار هر مزرعه است ، چنان كه بعضى از مزارع هشت شبانه روز و بعضى دوازده و بعضى چهارده شبانه روز است . ( حاشيه )