نكرد از دور و نزديك « 1 »
اين شمايل بو مسلم را ابو الحسن على بن محمد مداينى كه داراى كتاب تاريخ بوده و مورخى ثقه است و طبرى و مسعودى ازو رواياتى دارند نقل كرده ، و صاحب مجمل آن را مانند شرح فوق به فارسى درآورده است ، اما ابن خلكان نيز بحوالت همين مداينى صفات مذكوره را باضافه برخى ديگر مانند نرم آواز سياه چشم و فصيح در تازى و فارسى و شيرين سخن و راوى شعر و دانا بكارها ، آورده و گويد :
كه جز بموقع نه خنديدى و نه مزاح كردى ، و جز سالى يك بار با زنان مقاربت نكردى ، و گفتى كه جماع ديوانگى است و كافى است كه انسان در سالى يك بار ديوانه شود ، وى بر حرم خود سخت غيور بود ، و در قصرش فقط يك روزنى وجود داشت ، كه از ان احتياجات زنان او را مىانداختند و گويند در شب عروسى زنش را بر اسپى سوار كرده آوردند ، وى اسپ را بكشت و زين آن را بسوزانيد ، تا بعد از ان مردى بر ان ننشيند « 2 »
منهاج سراج جوزجانى در شرح سيرت بو مسلم گويد : عظيم جوانمرد بود و بىطمع ، هرگز از هيچكس طمع نكرد و نخواست و نستد ، او را يكهزار طباخ بود ، هر روز سه هزار من نان در مطبخ او بپختندى ، و صد و سى گوسپند بيرون گاوان و مرغان خرج شدى ، يك هزار و دويست سرباركش بود آلات مطبخ او را ، سالى كه به حج رفت در قافله ندا فرمود : هركه در قافله به جهت طعام آتش كند ، من از خون او بيزارم ، بايد كه آنچه ما يحتاج طعام و شراب جمله اهل قافله است از من باشد . . .
و لقب او شهنشاه شد ، و نوبت او بر چهار سوى مرو شاهجان خراسان ميزدند ، تا سال سنه سبع و عشرة و ستمائه . . . و اسپ نوبتى او بر در قصر او كه در مرو ساخته بود ميداشتند « 3 »
ابو مسلم با چنين صورت و سيرت در خراسان انقلابى را پديد آورد ، كه
هامش
( 1 ) - مجمل 328 مقدسى 6 / 92
( 2 ) - وفيات 1 / 281 مقدسى 6 / 95
( 3 ) - طبقات ناصرى 1 / 106 طبع دوم حبيبى در كابل 1342 ش مقدسى 5 / 95