مادر بو مسلم بقول ابن خلكان وشيكه نامداشت ، كه در مجمل ( ص 315 ) وسيكه و در البدء و التاريخ مقدسى ( 2 / 92 ) وشيله ضبط گرديده است ، اين زن در خانوادهء آذين بنداد بن وسيحان در كوفه بود ، كه قبل از 100 ه در حبالهء پدر بو مسلم آمد ، و چون پدرش ازين سال به يكى از رجال مشهور و كارداران نامدار اواخر عصر اموى عيسى بن معقل عجلى پيوسته بود ، و پيش از سنه 100 ه در آذربايجان بمرد ، مادر ابو مسلم در همين دودمان بود ، تا كه در همين سال در عصر خلافت عمر بن عبد العزيز ابو مسلم نزد عيسى بزاد و بزرگ گشت « 1 » نام اين كودك خراسانىنژاد را مادرش مطابق رسوم خراسانى خود بهزادان گذاشت « 2 » كه بعد از ان بنام اسلامى ابراهيم بن مسلم ناميده شد ، و بقول ابن اثير و ابن خلكان باصرار ابراهيم الامام نام خود را به عبد الرحمن تبديل كرد « 3 » و كنيت او ابو اسحاق بود « 4 » و شهرتش ابو مسلم است ، و بقول بار تولد مسكوكاتى كه ازو در دست است ، نيز بنام ( ابو مسلم عبد الرحمن بن مسلم ) ضرب شده است « 5 »
صورت و سيرت ابو مسلم :
بو مسلم مردى بود كوتاه ، بلون اسمر و نيكو و شيرين و فراخ پيشانى و نيكو محاسن و دراز موى و دراز پشت و كوتاه ساق و فصيح اندر لفظ ، و شعر بتازى و فارسى گفتى ، و هرگز مزاح نكردى ، و نخنديدى ، مگر بحرب اندر ، و به هيچ فتح كردن و كارهاى عظيم از وى خرم شدن و نشاط پيدا نيامدى و نه به هيچ حوادث و غلبهء دشمنان اثر غم و خشم از وى ظاهر شدى ، و تازيانهء وى شمشير بود و بر كس بعقوبت اندر رحمت
هامش
( 1 ) - ابن خلكان 1 / 281 و مجمل 315
( 2 ) - تاريخ برگزيدگان ( ص 117 ) از امير مسعود سپهرم طبع طهران 1341 ش ، ولى براى اين نام فارسى سندى قديمتر معجم الادباء ياقوت ( 13 / 204 ) است كه امير مسعود حوالتى نداده است . چون بو مسلم از پدر و مادر خراسانى كه هر دو نامهاى خالص مقامى داشتهاند به دنيا آمده ، پس نام اصلى او « بهزادان » باشد كه ياقوت به آن تصريح كرده است .
( 3 ) - وفيات 1 / 280 و الكامل 5 / 120
( 4 ) - ابن اثير 5 / 93
( 5 ) - دايرة المعارف اسلامى به زبان انگليسى 1 / 102 طبع لندن 1913 م