شما ازين گونه سوالها نيازمندتريم ، و كارى عظيم در پيش داريم ، بنابرين ما را عفو كنيد » . « 1 »
اگرچه برخى از مورخان دربارهء عقايد فلسفى و دينى بو مسلم سخنهائى گفتهاند ، مثلا ابن حزم اندلسى ( متوفى 456 ه ) او را از جملهء قايلان به تناسخ ارواح پنداشته و گويد كه او هم مانند محمد بن زكريا رازى ، و احمد بن حابط و غيره عقيده داشت كه ارواح پس از مفارقت اجساد به بدنهاى ديگر نقل مىشوند ، اگرچه آن اجساد ما سواى نوع سابق باشند « 2 »
بو مسلم با قوت قلب و دانائى ، زبان فصيح داشت ، و در اشعار عرب ماهر و بقول مقدسى حافظ قرآن بود ، و احاديث نبوى را از عكرمه و ابى الزبير مكى و ثابت بنانى و محمد ابن على بن عبد اللّه بن عباس و سدير شنيده بود ، و محدثانى مانند ابراهيم بن ميمون الصايغ و عبد اللّه بن مبارك ازو روايت كردندى . وى دستارى سياه پوشيدى ، و گفتى كه حضرت رسول ص نيز روز فتح مكه عمامهء سياه پوشيده بود ، و اين لباس هيبت و دولت است . شجاعت و راى و عقل و تدبير و حزم و مردانگى او معروفست ، روزى كسى ازو پرسيد كه اينكه بر دشمنان خود چيره شدى علت آنچه بود ؟ گفت : صبر و كتمان و تحمل احزان و مسامحت مقادير و احكام مرا به غايت مقاصد خود رسانيد ، وى همواره گفتى :
قد نلت بالحزم و الكتمان ما عجزت * عنه ملوك بنى مروان « 3 » اذ حشدوا
ما زلت اسعى بجهدى فى دمارهم * و القوم فى غفلة بالشام قدر قدوا
حتى طرقتهم بالسيف فانتبهوا * من نومة لم ينمها قبلهم احد
و من رعى غنما فى ارض سبعة « 4 » * و نام عنها تولى رعيها الاسد « 5 »
هامش
( 1 ) - طبرى 6 - 32 و الكامل 5 / 174
( 2 ) - الفصل فى الملل و الاهواء و النحل طبع قاهره 1347 ق صفحه 77
( 3 ) - الكامل : بنى ساسان ؟
( 4 ) - الكامل : معشبه
( 5 ) - وفيات 1 / 282 و الكامل 5 / 228 در تاريخ گزيده ( ص 290 ) اين ابيات را به مروان - الحمار آخرين امير اموى نسبت دادهاند ولى سهو است و بقول جمهور از بو مسلم است .