اين بود متن آنچه ازين نوشتهء كهنه خوانده مىشود ، و روشن است كه اين بناء و كتيبه آن به شيعيان اهل بيت تعلق دارد و نوشتن كلمهء لعنهم اللّه مىرساند كه بعد از ختم دورهء امويان نوشته شده كه بيمى از امويان در بين نبوده است .
عبد الحى گرديزى گويد :
او را به قصبه اينسو حرب كردند و يحيى بن زيد بكشتند « 1 » نام اين ديه كه مقتل امام بوده در مروج الذهب مسعودى ( ج 6 ص 6 ) ارعونه و در عمدة الطالب ابن مهنا ( چاپ بمبى 1318 ق صفحه 23 ارعوى ، و در دايرة المعارف اسلام ( ج 4 ص 1215 ) ارغوه چاپ شده و پيداست كه اين همه تحريفات كلمه ارغوى بوده است . « 2 »
بارى جنبش امام هژده ساله ، يحيى بن زيد ، كه از خاندان نبوت بود براى خراسانيان موقعى داد ، تا از مظالم و ستمگريهاى عمال امويان عملا اظهار نفرت نمايند ، و هنگاميكه امام يحيى فقط 120 نفر و يا بقولى 700 نفر همراه داشت ، قواى ده هزارى سلم بن احوز ، كه لابد عناصر خراسانى در ان بودهاند نجنگيدند ، و در نتيجه عامل نشاپور عمرو را بكشتند ، و مسعودى اين جنبش امام يحيى را حركتى در مقابل ظلم و ستمگريهاى عمال اموى ميداند . « 3 »
شخصيت امام يحيى در نزد توركان نومسلمان كه مزيجى از عقايد قديم خود داشتند ، با حيرت و بهت عقيدوى تلقى گرديد ، و او و خاندانش را اشخاص
هامش
( 1 ) - زين الاخبار نسخه خطى ورق 69
( 2 ) - تعليقات طبقات ناصرى طبع كابل 1342 ش 2 / 387 موضع دفن امام يحيى در جوزجان مشهور بود و شاعر عربى دعبل بن على در قصيدهء رثاى ائمهء آل على به آن اشارت نموده و گويد :قبور بكوفان و اخرى بطيبة * و اخرى بفخ مالها صلواتو اخرى بارض الجوزجان محلها * و قبر ببا خمرى لدى القربات( مروج الذهب 3 / 223 )
( 3 ) - مروج الذهب 3 / 145