محمد ولد ملك شمس الدين كهين پادشاه آل كرت بران گنبدى را ساخته كه الواح آن مزار را در سنه 1307 ه نوشتهاند .
كهندز مصرخ جائيست در شمال شهر هرات ، متصل به قلعهء باستانى شهر كه در زمان قديم شهرت داشت ، و مولد خواجه عبد اللّه انصارى است ، و اينجاى را از ان رو مصرخ گفتهاند : كه صرخ در عربى بمعنى آواز است ، و گويند پس از قتل عبد اللّه آوازى در كهندز پيچيد ، و بدان آواز خراب شد ، و بعد از آن به مصرخ شهرت يافت « 1 » و خواند مير مورخ نيز گويد :
« مدفن آن جناب مصرخ هرات است و بمزار سادات اشتهار دارد . » « 2 »
وجه تسميهء پدر عبد اللّه را به معاويه چنين نوشتهاند : كه پدرش نزد معاويه بود . و به او مژدهء تولد فرزندش دادند ، حضرت معاويه ازو خواهش كرد كه صد هزار درهم را بگيرد و نام معاويه را بر فرزندش گذارد ، و چون او قبول كرد ، مردم گفتند : چه نام بدى را به بهاى اندك خريد ! « 3 »
دربارهء عقايد عبد اللّه بن معاويه ، محمد بن عبد الكريم شهرستانى چنين مىنويسد :
« و اين عبد اللّه به تناسخ قايل بود ، و آنكه روح شخصى به شخص ديگر منتقل تواند شد ، و ثواب و عقاب منوطست به اشخاص بنى آدم يا اشخاص حيوانات . و دعوى او آن بود كه روح اللّه عيسى عليه السّلام معاودت نموده و در او حلول كرده و دعوى الوهيت و نبوت كرد و چنان انگاشت كه بعلم غيب مطلع گشته ، و متابعان او باطاعت او مشعوف گشتند و بقيامت كافر شدند ، زيرا اعتقاد كردند كه تناسخ در دنياست و ثواب و عقاب درين اشخاص خواهد بود . . . و ميانهء اصحاب عبد اللّه بن معاويه و اصحاب محمد بن على پدر سفاح و منصور خلفاى عباسى متوفى 126 ه
هامش
( 1 ) - مجمل فصيحى 1 / 207
( 2 ) - حبيب السير 2 / 197 طبع تهران 1333 ش
( 3 ) - ابن اثير 5 / 177