اياس بن عبد اللّه را بر امور لشكرى ، و عثمان بن سعدى « 1 » را بر ماليات و باژ گذاشته و خود وى با لشكريان مجهز بولايات شمال افغانستان حركت نمود ، هنگاميكه به تالفان رسيد جمعى از بزرگان و دهقانان بلخ آمده و اطاعت كردند ، چون از نهر آمو گذشتند ، بيش فرمانده اعور چغانيان هدايا را با كليد سيمين پيش آورد ، و قتيبه را بدربار خويش بازخواند . همچنين حكمران كفتان ( كذا در طبرى اما در فتوح كفيان ) و فرمانده جوزجان به تقديم هدايا و اطاعت پرداخت ، اما ملك شومان و اخرون ( مربوط تخارستان ) مقاومت كرد و بعد از جنگى كه با قتيبه نمود ، به قبول باژ امان يافت و قتيبه از انجا به مرو برگشت ، و صالح برادرش را به سردارى لشكر گماشت ، و او با نصر بن سيار در ماوراء النهر به فتح و پيكار پرداخت .
گويند كه در همين سال در جنگ بلخ ، زن ابى خالد برمك بن برمك متولى طبيب معبد نوبهار بلخ نيز اسير شده بود ، كه از عبد اللّه بن مسلم برادر قتيبه حمل گرفت و چون قتيبه با بلخيان صلح كرد ، و اسيران را بازميداد ، اين زن بلخى دعوى استلحاق جنين خود را نمود ، و چون عبد اللّه همدرين ايام بمرد ، استلحقاق اولاد اين زن را توصيه نمود . « 2 »
مدت فرماندهى قتيبه در خراسان از 86 تا 96 ه پوره ده سال دوام كرد ، و درين مدت اين ژنرال نامى عرب ، در شمال آمو به فتوح و لشكركشىهاى فراوانى پرداخت كه از موضوع اين كتاب خارجست . اما آنچه درين ده سال در صفحات شمال افغانستان واقع گشته شرح آن در فصل اول اين كتاب در مبحث نيزك گذشت .
مورخان عدد لشكريان عرب را در خراسان در عصر فرماندهى قتيبه شرح دادهاند كه اين عساكر در سال ( 96 ه ) بقيادت وكيع بن حسان بر قتيبه شوريدند و در نتيجه قتيبه با يازده تن از اقارب او كشته شدند ، عدد اين عساكر تازيان چنين بود :
هامش
( 1 ) - كذا در طبرى . اما در الكامل : عثمان السعيدى .
( 2 ) - فتوح 517 طبرى 5 / 214 ببعد ، الكامل 4 / 252 نقد اين روايت در قسمت برمكيان اين كتاب خواهد آمد .