اميه به عجلت تمام با اهل بخارا باخذ باژ اندك صلح نمود ، و موسى را نيز در ترمذ گذاشت ، و خودش از آمويه گذشت و بكير را بشكست و بگرفت و بكشت ( سال 77 ه ) « 1 »
در عصر امارت حجاج « 2 »
در سنه 78 ه عبد الملك بن مروان ، اميه بن عبد اللّه را از خراسان عزل كرد ، و تمام ولايات خراسان و سيستان را به حجاج بن يوسف يكى از امراى ضابط و ستمگر بنى اميه سپرد ، و حجاج از طرف خود حكومت خراسان را به مهلب بن ابى صفره ، و سيستان را به عبيد اللّه بن ابى بكره داد ، مهلب از درياى آمو گذشت ، و در سنه 80 ه ختل و كش و سغد و نسف و غيره را زد ، و چون در سنه 82 ه به زاغول مرورود رسيد ؛ درينجا از جهان رفت ، و حجاج پسر او يزيد بن مهلب را بجايش امارت خراسان داد ، درينوقت ابن اشعث - چنان كه در مبحث رتبيلان گذشت - بهرات آمد ، ولى يزيد او را هزيمت داد ( سال 83 ه ) و يك سال بعد ( 84 ه ) قلعه نيزك را در بادغيس بگرفت ، و خزاين آنجا را بدست آورد ، اما حجاج در سال 85 ه يزيد را از خراسان عزل كرد ، و برادرش مفضل بن مهلب را بجايش گماشت ، وى شش ماه بعد بادغيس را بجنگ كشود ، و غنايم فراوان گرفت ، كه بهر فرد لشكرش هشت صد درهم رسيد ، و پس ازين بر اخرون و شومان « 3 » نيز بتاخت ، و همدرين سال براى سركوبى موسى بن عبد اللّه بن خازم كه در ترمذ مركز گرفته و بارها با مردم ماوراء النهر جنگيده بود ،
هامش
( 1 ) - فتوح 514 طبرى 5 / 128 ببعد و الكامل 4 / 216
( 2 ) - ابو محمد حجاج بن يوسف بن حكم ثقفى ( 40 - 95 ه ) قايد داهى سفاك و خطيب عربست كه در طايف حجاز به دنيا آمد ، و در عصر عبد الملك اموى در شام سپهسالار شد ، و در حجاز با عبد اللّه بن زبير جنگيد و او را بكشت و بر مكه و مدينه و طايف حكمران گرديد ، و بعد ازين در دستگاه دربار اموى بزرگترين مرد ادارى و لشكركش و مدتها حكمران بزرگ عراق و خراسان بود . مورخان او را مرد سفاك عصر خويش دانند ، وى شهر واسط را بنا كرد ، و همدرين شهر در سنهء 95 ه بمرد ، و قبر او را آب برد ( الاعلام 2 / 175 )
( 3 ) - شومان : شهرى بود در چغانيان ماوراء النهر ( مراصد 2 / 820 )