اما آتشگدههائى كه آقاى پرفسور واندنبرگ از آن سخن گفتهاند نيز هردو در همين جلگهء بسپر و در دامنهء كوه غربى اين جلگه معروف به تخته آب شيرين قرار گرفته و تا مقبرهء گوردختر و همچنين تپّههاى شغالى و خندقى فاصلهء چندانى ندارد . اهالى محل آتشگدهء بزرگتر و درعينحال سالمتر را كوشگ مينامند و اين بناى گچ و سنگى كه تقريبا در فاصلهء يك كيلومترى جنوب گوردختر بشيوهء آتشگدههاى ساسانى فيروزآباد و نظائر آن بنياد گرديده مشتمل بر اطاقها و رواقهاى بزرگ و كوچكى است كه اغلب از آنها بمرور دهور بكلّى ويران گرديده و پارهاى ديگر نيز در شرف انهدام به نظر ميرسد ( ش 221 و 222 ) . با اينهمه عظمت ديرين اين آتشگاه را ميتوان از اطاق بزرگ مدخل آنكه رو بمشرق گشوده مىشود ( ش - 223 ) . در نظر مجسّم نمود - درگاه مزبور در حدود 580 سانتيمتر و ارتفاع بلندترين قسمت طاق درحالحاضر نزديك به شش متر است ولى بايد توجّه داشت كه قسمتهائى از قلّهء اين طاق فروريخته و اندازهگيريهاى دقيقتر را مستلزم صرف وقت بيش از اين نموده است ضمنا دهليز باريكى بعرض و طول غريبى 12 * 5 / 1 متر در طبقهء دوّم اين آتشگده در جهت شمال و جنوبى باقيمانده كه كمتر از ساير قسمتهاى بنا دستخوش ويرانى گرديده و ظاهرا طاق كوچك زير اين دهليز در طبقهء اوّل واسطهء ارتباط قسمتهاى شرقى و غربى بنا بوده است . با آنكه در برخى از نقاط اين آتشگده آثار مرمّتهائى به نظر ميرسد ولى پيدا است كه اين تعميرات چندان كهنه نبوده و ظاهرا در همين اواخر بدست رؤسا و عشاير به منظور استفاده از سكونت افراد يا جا دادن گاو و گوسفندان صورت گرفته است همچنانكه آتشگدهء ساسانى شهرستان داراب مشهور به مسجد سنگى « 1 » نيز تا سال گذشته آغل گوسفند بود و بازديد اينجانب و همكار گرامى آقاى سامى از محلّ مزبور در اثر تصاعد گاز آمونياك حاصله از بول و مدفوع گلّه بصعوبت تمام انجام گرفته و البتّه بلافاصله از طرف ادارهء باستانشناسى فارس در اينباره اقدامات لازمه معمول گرديد بهر تقدير
هامش
( 1 ) - اطلاعات مربوط به مسجد سنگى در صفحات 91 و 92 متن كتاب و تصوير آن در شكل 158 ( ص 280 ) درج گرديده است .