زين العابدين شيروانى ملقّب به مستعلى شاه ( متوفى 1252 ه . ق ) . بنام بستان السياحة ، آن درويش اكثر بلاد را كه خود سياحت كرده وصف نموده ، از آن جمله در گلشن سيزده در حرف « شين » شيراز را ذكر نموده و گفته است :
« هوايش باعتدال قريب و بگرمى مايل و اكثر اوقات روى بازارش از رياحين خالى نيست ، بيرون آن ديار بغايت دلگشا خاصه در موسم بهار كه رشك گلشن مصر و قندهار است » .
از نوادر آنكه اين جهانديدهء سياحتگر تنها كسى است كه در كتاب خود از شيراز بتعريض مذمّتى كرده است و ظاهرا در اثناى اقامت در آن ديار بر او خوش نگذشته باشد .
ديگر حاجى محمد معصوم نايب الصدر شيرازى است كه بلقب طريقتى معصوم عليشاه ملقّب مىباشد و در كتاب طرايق الحقايق كه در شرح احوال طبقات صوفيّهء عظام و مشايخ طريقت در اوايل قرن چهاردهم نوشته است ، در مجلّد سوم ( طبع تهران 1318 ه . ق . ص 221 به بعد ) در ذيل ترجمهء احوال خويش از شيراز كه موطن اوست بتفصيل سخن گفته و غالبا محامد و اوصاف آن شهر در كتاب او تكرار سخن نويسندگان سلف است .
ديگر شمس الدين سامى بيگ ، از ادبا و دانشمندان ترك مىباشد كه تا اوايل قرن چهاردهم ( 1319 ه . ق ) در قيد حيات بوده است و چندين قاموس تركى و فرانسه تأليف كرده است . وى در كتاب بىنظير قاموس الاعلام خود همانطور كه از نامش پيداست از اعلام تاريخى و جغرافيايى بنظم الفبائى بحث نموده و بسبكى جديد ، مختصر و مفيد ، مطالب را بيان كرده است . در ذيل كلمهء شيراز ( ج 2 ص 2895 ) در ابتدا مينويسد :
« شيراز مركز ايالت فارس و از معروفترين شهرهاى ايران است كه در 60 كيلومترى جنوبغربى خرابههاى استخر در عرض شمالى 29 درجه و 36 دقيقه و طول شرقى 50 درجه و 20 دقيقه در محل زيبايى واقعشده . هوايش خوب و اطرافش پر از باغات و انهار جارى است .
بواسطهء كثرت گل مقدار زيادى گلاب و روغن گل در آنجا به عمل ميآيد و شرابش بهترين شرابهاى دنيا محسوب مىشود . . . و مسقط الرأس بسيارى از مشاهير ادبا و علما بوده است كه از مشهورترين آنها ابو اسحاق شيرازى و شيخ مصلح الدين سعدى و خواجه شمس الدين حافظ شيرازى . . .
در شيراز مدارس و علماى بسيار وجود دارد و زبان شيرازيان فصيحترين لهجات فارسى است » .
ديگر از نويسندگان اين عصر . دكتر لورانس لاكهارت
Dr L . Lockhart